GCRIS :: Search

Search Results

Now showing 1 - 10 of 24

E-devlet Olgunluk Modeli için Özgün Bir Yaklaşım
(2024) Okan, Aylin Akça; Turhan, Çiğdem; Yazıcı, Ali
Bu tez, e-devlet olgunluğunun yeni geliştirilen bir model olan Bütünsel e-Devlet Olgunluk Modeli (Holistic e-Government Maturity Model - HeGMM) aracılığıyla değerlendirilmesine yönelik bir çerçeve sunmaktadır. Araştırma, mevcut e-devlet olgunluk modellerindeki önemli boşlukları, özellikle bunların esneklik eksikliğini, çok perspektifli ancak yetersiz yaklaşımları ve evrensel olarak uygulanabilir veya kolayca erişilemeyen göstergeleri ele almaktadır. Önerilen HeGMM, e-devlet girişimlerinin değerlendirilmesi için incelikli ve sağlam bir çerçeve sağlayarak teknolojik, sosyal, idari ve mali yönler de dahil olmak üzere birçok boyutu entegre etmektedir. ITU, Birleşmiş Milletler, OECD ve Dünya Bankası gibi uluslararası kurumların verilerinden yararlanan model, ülkelerdeki yerel ve merkezi yönetimlere uyarlanabilen kapsamlı ve objektif bir değerlendirme sağlamaktadır. Temel hedefler arasında, mevcut e-devlet modellerinin güçlü ve zayıf yönlerini belirlemek için sentezleme, güvenilir ve karşılaştırılabilir göstergeler geliştirme ve teknolojik ve yönetişim gelişmelerini içeren bir model formüle etmek yer almaktadır. Model, kapsamlı veri analizi ve endeksleri gibi yerleşik ölçütlerle karşılaştırma yoluyla doğrulanmaktadır. Araştırma, teknolojik yeniliklere ve gelişen yönetişim uygulamalarına ayak uydurmak için dinamik ve uyarlanabilir bir modelin öneminin altını çizmektedir. HeGMM böylelikle dijital çağda daha etkili, verimli ve kapsayıcı kamu hizmeti sunumuna katkıda bulunarak, e-devlet girişimlerini uygulamak veya geliştirmek isteyen hükümetler için bir referans noktası olmayı amaçlamaktadır.
Türk Sosyal Medyası için Duygu Analizi: Twitter Üzerinden Bir Durum Çalışması
(2016) Yurtalan, Gökhan; Koyuncu, Murat; Turhan, Çiğdem
Duygu Analizi bir yazarın ya da konuşmacının karşısındaki kişiye vermek istediği duyguyu pozitif, negatif ya da nötr cinsinden çözümlemeye çalışır. Çözümlenmeye çalışılan duygu, yazarın ya da konuşmacının yazılı metnini otomatik olarak sınıflandırdıktan sonra oluşur. İnternet ile birlikte sosyal medya sitelerinin aktif bir şekilde kullanılması sonucu, kişiler bir markaya, bir kişiye, bir siyasi partiye, bir ülkeye vb. karşı olan düşüncelerini kolayca ifade edebiliyor duruma gelmiştir. Böylece, yazarlar, sanatçılar, ürün sahipleri, parti yöneticileri sosyal medyada kendileri yada ürünleri hakkında neler konuşuluyor kolayca öğrenebilme fırsatı yakalamışlardır. Dolayısıyla, bu kadar aktif kullanılan ve günlük büyük miktarda veri oluşan bir platformda verilerin elle işlenmesi imkânsıza yakın bir hale gelmiştir ve duygu sınıflandırmasının önemi artmıştır. Son yıllarda İngilizce üzerinde yapılmış birçok başarılı çalışma vardır. Bu çalışmalarda, İngilizcenin gramer yapısına göre çıkarılmış duygu kutbunu belirleyen birçok kelime ve söz dizimi mevcuttur. Aynı şekilde, bu çalışmaların performansını test etmek için veri kümeleri de mevcuttur. Ancak, yapmış olduğumuz araştırma Türkçe üzerine yapılan çalışmaların İngilizce üzerine yapılan çalışmalara göre düşük bir performansa sahip olduğunu göstermektedir. Bunun sebebi Türkçe'den İngilizce'ye çevirilen veri kümeleri ve Türkçe gramer yapısının göz ardı edilmesi olabilir. Biz bu çalışmada, bir takım ek çalışmalar sonucu ortaya çıkardığımız Türkçe duygu kutbu kelimelerini kullanarak ve Türk dil bilimci ile çalışarak gramer yapısına uygun yeni bir yöntem geliştirdik. Twitter API ile anlık topladığımız veriyi bu yöntem ile analiz ediyoruz.
Elektronik Tablo İşlevlerinin Otomatik Üretimi
(2023) Tekin, Özge; Turhan, Çiğdem; Yazıcı, Ali
Elektronik tablo kullanımının artışıyla birlikte, bu tablolardaki işlevlerin sayısında da önemli bir artış yaşandı. Artan işlev sayısı, uzman kullanıcıların bile işlev yazarken zorluklarla karşılaşmasına yol açmaktadır. İşlevleri araştırıp kullanmanın zaman alıcı bir süreç olması, düz metin bilgi istemlerinden otomatik olarak işlev üretebilen yazılımlara olan talebin artmasına neden olmuştur. Ancak bu alandaki araştırma çabalarının halen yetersiz olması önemli bir boşluğu işaret etmektedir. Bu çalışma, Türkçe metinlerden otomatik olarak işlevler üreten ve tüm süreci otomatikleştirmek için Microsoft Excel'e entegre edilebilen bir yazılım önererek araştırma açığını gidermeyi amaçlamaktadır. Çalışmaya, kullanıcıların kısa ve öz istemler kullanarak kolayca tanımlayabilecekleri 26 fonksiyon seçilerek dahil edilmiştir. Bu işlevleri eşlemek için, anahtar-değer çiftleri biçiminde bir sözlük oluşturuldu; burada işlevler anahtarları ve her işlevin benzersiz anahtar sözcükleri de değerleri oluşturmaktadır. Her bir fonksiyon analiz edilip yapısal benzerlikler sergileyen fonksiyonlar sistematik olarak kümelendi, böylece ortak algoritmalar geliştirildi. Bu algoritmalar, bilgi istem metinlerinden bağımsız değişkenleri ayıklayabilmek için düzenli ifadeler kullanır ve işlev yapısını tamamlar. Sistemin değerlendirilmesi için 150 adet metin bilgi istemi ve bunlara karşılık gelen fonksiyonların bulunduğu bir veri seti oluşturulmuştur. Sistem veritabanındaki tüm istemlerle çalıştırıldığında, %94 başarı oranı vermektedir.
Yazılım Gereksinimlerinin Ontoloji Tabanlı Anlamsal Analizi
(2023) Oğuz, Zeynep Yaren; Turhan, Çiğdem
Günümüzün hızla gelişen yazılım geliştirme ortamında, yüksek kaliteli yazılım ürünlerinin sunulması, büyük ölçüde etkin gereksinim analizine bağlıdır. Yazılım işlevsel gereksinimlerinin belirlenmesi, ve analiz edilmesi süreci, geliştirme aşamalarının paydaş beklentileri ile uyumlu olmasında çok önemli bir rol oynar. Bununla birlikte, modern yazılım sistemlerinin artan karmaşıklığı, gereksinim analizini çok daha zor ve karmaşık bir hale getirmiştir. Fonksiyonel gereksinimler son kullanıcıların geliştirilecek olan sistemden beklentileridir. Kullanıcı hikayeleri fonksiyonel gereksinimlerin, amacını, isterini ve kimin talepte bulunduğu bilgisini içeren doğal dil ile yazılmış açıklamasıdır. Bu ilişkisel cümleyi bir gereksinim olarak almak ve geliştirici için görevlere bölmek zorlayıcı bir süreç olabilir. Buna ek olarak gereksinimlerin önceliklendirilmesi ve bir öncelik sırasına konulması da verimli bir kaynak yönetimi için önemlidir. Gereksinim analizinin çok daha verimli bir şekilde yapılması için bir çok çalışma önerilmiştir. Fakat önerilen çalışmalar çoğunlukla İngilizce olan gereksinimlerin işlenmesi üzerinedir. Bu çalışmada Türkçe kullanıcı hikayelerinin, fonksiyonel gereksinim olarak ontoloji tabanlı bir sınıflandırılması sunulmuştur. Türkçe kullanıcı hikayeleri kelimeler arasındaki ilişkiler göz önüne alınarak kural-bazlı bir şekilde işlenmiştir ve gereksinimin amacı, istenen fonksiyon ve istemde bulunan aktör olmak üzere üç ana sınıfa ayrılmıştır. Buna ek olarak her bir gereksinim bir öncelik değeri alır. Veri kaynakları için bir semantik sorgulama dili olan SPARQL sorgusu kullanılarak bir öncelik sıralaması yapılmıştır ve temsili bir product backlog çıktı olarak sunulmuştur. Değerlendirmeler sonucunda, belirlenen şablonda yazılarak girdi olarak verilen kullanıcı hikayelerinin sınıflandırılması, ve öncelik bazlı iş listesine dahil edilmesi, kurulan gereksinim ontolojisinin başarı oranının hatırı sayılır bir düzeyde olduğunu göstermiştir. Bu sebeple, Türkçe kullanıcı hikayelerinin sözcük ve söz öbeklerinin kural-bazlı ayrıştırılmış ögelerinin ontoloji sınıflarının birer örneği olabileceği ve bu sınıflar arasındaki anlamsal ilişkinin, bir product backlog çıktısı oluşturabileceği sonucuna varılmıştır.
Armonize mal tanımı ve kodlama sistemi için doğal dil işleme kullanarak ontoloji oluşturulması
(2016) Fal, Funda Akgür; Turhan, Çiğdem
Dünya Gümrük Örgütü (DGÖ) gümrük idarelerinin etkinliğini ve verimliliğini artırmayı hedef edinmiş hükümetler arası bir kuruluştur. DGÖ dış ticaret için ortak bir kod sistemi sağlamaktadır. Armonize Mal Tanımı ve Kodlama Sistemi (Armonize Sistem-AS) diye adlandırılan bu sistem, 5000 farklı kod numarası içeren uluslararası bir ticari sınıflandırma sistemidir. Sistem uzman ya da uzman olmayan gümrük memurları ve ticaret yapmak isteyen insanlar tarafından kullanılmaktadır. Mevcut sistemin temel sorunu; AS kodu tespiti işlemlerinin ancak konu uzmanları tarafından yapılabilmesi ve uzamn olmayan kişilerce yapılamamasıdır. Ontolojiler semantik yapıyı gösteren güçlü araçlardır. Büyük ölçekli ontolojilerin yapılandırılması zor ve zaman alıcıdır. Doğal Dil İşleme (DDİ) kullanımı ontolojileri oluşturmak için etkili bir yoldur. Bu çalışmada, ana amaç AS kodları için Türkçe doğal dil işleme yapılarak ontoloji oluşturmaktır. Oluşturulan ontolojinin AS kodlarının tespit edilmesinde üç hayati fayda sağlaması beklenmektedir. Oluşturulan ontolojide AS kodları ürünlerin tariflerinden yola çıkarak tanımlanmış, böylece uzman olmayan kişilerin Türkçe kullanarak AS kodlarını tespit etmeleri sağlanmıştır. İkinci olarak, sistemi bir ontoloji üzerine kurmak ontolojilerin doğal yapıları sayesinde, ürünler ve aralarındaki ilişkilerin tanımlanmasıyla sistemin esneklik ve düşük maliyet ile çalışmasını sağlamaktadır. Son olarak, literatürde, Türk gümrüklerinde kullanılan böyle bir arama sistemi bulunmamaktadır. Bu tez, ontoloji oluşturma ve Türkçe dil işleme kullanarak aramada yeni bir bakış açısı sağlarken, oldukça kullanışlı yeni bir metod ve esnek bir arama sistemi yaklaşımı sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Ontoloji, Doğal Dil İşleme, Protégé, Armonize Mal Tanımı ve Kodlama Sistem
İngilizce?den Türkçe?ye Senkronize Yapısal Sıra Ağaç Yapısı ile Örnek Tabanlı Otomatik Çeviri
(2007) Öztürk, N. Deniz; Turhan, Çiğdem
Örnek tabanlı otomatik çeviri sistemleri daha önce yapılmıs olan çevirileri kullanan bir bir sistemdir. Sistem çeviri yapmak için kaynak dil ile ona karsılık gelen hedef dil cümlelerinden olusan bilgi birikiminden faydalanılır. Sistem çeviri yapacagı yeni cümleyi hedef dilin bulundugu veritabanında bütün ya da parçalar halinde arayarak uygun bölümlerini ve ona karsılık gelen hedef dildeki sonuçlarını hafızaya alır. Daha sonra karsılık gelen parçaları uygun sekilde birlestirip hedef dil yapısına göre düzenler. Bu çalısmada veritatabanı olusturmak için yapısal agaç yapısını kullanmaktadır. Bu yapı birçok konuda esneklik saglamaktadır. Anahtar Sözcükler : Örnek Tabanlı Otomatik Çeviri, Otomatik Ögrenme, Senkronize Yapısal Sıra Agaç Yapısı.
Türkçe Hedef-tabanlı Duygu Analizi
(2020) Özkan, Deniz; Turhan, Çiğdem
Çoğu müşteri bir ürünü satın almayı düşündüklerinde, o ürünü daha önceden satın almış ve kullanmış diğer tüketicilerin inceleme ve yorumlarına güvenir. İnsanların fikir ve tercihlerini online platformlarda paylaşması yaygınlaştıkça, bu devasa bilgi kaynağı şirketlerin ürünleri hakkında geri bildirim alabilmeleri için çok değerli hale gelmiştir. Bu yüzden araştırmacılar, veri madenciliği ile duygulardan yararlı bilgileri ayrıştırmak gibi önemli bir amaç edinmişlerdir. Bu tezin hedefi, bir akıllı telefon hakkındaki Türkçe incelemelerin duygu sınıflarının belirlenmesi için doğal dil işleme kullanılarak; performans, fiyat ve kamera hedefleri bazında hedef-tabanlı duygu analizini gerçekleştirmektir. Kullanılan teknikler veri ön işlenmesi, açık ve kapalı özellik çıkarımı ve bunların ilgili hedeflere gruplanması, kelime ve kelime grupları seviyesinde sözlük tabanlı duygu analizidir. Sonuçlar, incelenen hedefler için en yüksek kesinlik, duyarlılık ve F1 ölçümü değerlerinin sırasıyla %93, %94 ve %93 olduğunu göstermiştir. Bu sonuçlar bizim çalışmamızın, diğer Türkçe hedef tabanlı duygu analizi çalışmalarıyla karşılaştırıldığında, kayda değer bir performansa sahip olduğunu ortaya çıkarıyor.
Anlamsal Ağ Uygulamarı için Yarı-otomatik Bilgi Edinme Sistemi
(2008) Uluç, Fuat Önder; Çağıltay, Nergis E.; Turhan, Çiğdem
İnternet ile ulaşılabilen bilgi ve doküman miktarının sınır tanımaz şekilde büyümesi, belirli bir doküman veya bilgiye ulaşabilmeyi gittikçe zorlaştırmaktadır ve yakın gelecekte neredeyse imkansız hale getirecektir. Mevcut standart araçlar karşılaşılan ve pratik olarak sonsuz sayılabilecek listedeki bilgi ve dokümanları tasnif edebilecek yetenekte değildirler. Bu nedenle, gerekli bilgi ve dokümanlara ulaşabilmeyi kolaylaştıracak mevcut çözüm olarak Anlamsal Ağ kavramı ön plana çıkmaktadır. Bu durumun doğal sonucu olarak, otomatik veya yarı otomatik bilgi edinme yöntemleri geliştirilmektedir.Bu tez çalışması kapsamında, Anlamsal Ağ için yarı otomatik bir bilgi edinme sistemi geliştirilmiş ve benzer bir sistem oluştururken karşılaşılan sorunların belirlenmesi ve bu sorunlar için muhtemel çözüm önerilerinin oluşturulması amaçlanmıştır. Geliştirilen bilgi edinme sisteminin alanı belirli bir kapsam ile sınırlı değildir; kullanıcı, sistemi istenen konuda bilgi edinebilmek için yönlendirebilecektir. Sistem, üniversitelerin web siteleri üzerinde test edilmiş ve sonuçlar değerlendirilmiştir.
Doğal Dil İşleme Kullanarak Türkçe Yazılım Gereksinimlerinden Sınıf Diyagramları Oluşturma
(2021) Demir, Fatih; Turhan, Çiğdem; Yazıcı, Ali
Yazılım mühendisliğinde, gereksinimlerini karşılayacak bir yazılım tasarlamak zorlu bir görevdir. Bu zor görevde, yazılım mühendislerine yardımcı olması için, literatürde yazılım gereksinimlerinden otomatik olarak sınıf diyagramı üreten çokça sistem önerilmiştir. Fakat bu çalışmaların çoğu İngilizce yazılım gereksinimleri içindir ve Türkçe yazılım gereksinimleri için bu tür çalışmalar çok azdır. Bu çalışmada, Türkçe yazılım gereksinimlerinden otomatik olarak UML sınıf diyagramı üreten bir sistem önerilmiştir. Bu sistem, ilk olarak, doğal dil işleme araçlarını, özellikle de bağımlılık çözümleyici aracını kullanarak, yazılım gereksinimlerini çözümler. Sonra, bu çözümleme sonucu kural bazlı bir sistem tarafından işlenir ve sınıflar, sınıfların nitelik ve metotları ve sınıflar arası ilişkiler ayıklanır. Ayıklanan ögeler görselleştirme aracı ile sınıf diyagramına dönüştürülür. Sistemin başarım değerlendirmesi yapıldığında umut vadeden sonuçlar alınmıştır. Bundan dolayı da Türkçe yazılım gereksinimlerinden doğal dil işleme araçları, özellikle de bağımlılık çözümleyici, kullanılarak sınıf diyagramlarının üretilebileceği sonucuna varılmıştır.
Genel Amaçlı Ontoloji Oluşturma Aracı: İş Sektörlerine Yönelik Uygulama
(2017) Yılmaz, Ekrem Çağlar; Turhan, Çiğdem; Güray, Cenk
Ağ üzerinde bilgi aramak için, makinelerin milyarlarca sayıda olan düzensiz ve yapısız dökümanı araştırması gerekmektedir. Bu problemi çözmek için ağ üzerindeki veriler yeniden yapılandırılmalıdır. Bu probleme getirilecek çözümlerden bir tanesi de yapılandırılmış ve anlamlandırılmış veri yapısı sunan Anlamsal Ağ teknolojisidir. Anlamsal ağ, makine-okunabilir ve anlamsal olarak tanımlı bilgiyi sunabilmek için ontolojileri kullanmaktadır. Ontoloji oluşturmak, revize etmek ve yapılandırmak için kullanılan mevcut ontoloji biçimleyicileri uzmanlık gerektirmektedir. Bu çalışma ile, ontoloji oluşturma uzmanlığı olmayan kişiler için genel amaçlı kullanılabilen ontoloji oluşturma aracı geliştirilmiştir. Araç, adım adım ilerleyen kullanıcı arayüzü ile, kullanıcıları yönlendirerek kendi alanlarına özgü ontolojileri oluşturmalarını sağlamaktadır. Amaç, ontoloji oluşturma uzmanlığı olmayan kişilerin, kendi alanlarına uygun ontolojileri oluşturup, mevcut çalıştıkları firma içi veya iş sektörleri arasında makine-okunabilir şekilde bilgi paylaşımı yapabilmeleridir. Araç, farklı iş sektörlerinden farklı sürede çalışma deneyimine sahip kişiler tarafından test edilmiştir. İstatistiksel olarak uygun yöntemler ile değerlendirilen sonuçlar göstermektedir ki; teste katılan kişiler ortalama ve üzerinde memnuniyet bildirmişlerdir ve kendi alanlarında ontoloji oluşturabilmişlerdir.

Filters

Settings

Sort By

Results per page

Search Results