GCRIS :: Search

Search Results

Now showing 1 - 10 of 29

E-devlet Olgunluk Modeli için Özgün Bir Yaklaşım
(2024) Okan, Aylin Akça; Turhan, Çiğdem; Yazıcı, Ali
Bu tez, e-devlet olgunluğunun yeni geliştirilen bir model olan Bütünsel e-Devlet Olgunluk Modeli (Holistic e-Government Maturity Model - HeGMM) aracılığıyla değerlendirilmesine yönelik bir çerçeve sunmaktadır. Araştırma, mevcut e-devlet olgunluk modellerindeki önemli boşlukları, özellikle bunların esneklik eksikliğini, çok perspektifli ancak yetersiz yaklaşımları ve evrensel olarak uygulanabilir veya kolayca erişilemeyen göstergeleri ele almaktadır. Önerilen HeGMM, e-devlet girişimlerinin değerlendirilmesi için incelikli ve sağlam bir çerçeve sağlayarak teknolojik, sosyal, idari ve mali yönler de dahil olmak üzere birçok boyutu entegre etmektedir. ITU, Birleşmiş Milletler, OECD ve Dünya Bankası gibi uluslararası kurumların verilerinden yararlanan model, ülkelerdeki yerel ve merkezi yönetimlere uyarlanabilen kapsamlı ve objektif bir değerlendirme sağlamaktadır. Temel hedefler arasında, mevcut e-devlet modellerinin güçlü ve zayıf yönlerini belirlemek için sentezleme, güvenilir ve karşılaştırılabilir göstergeler geliştirme ve teknolojik ve yönetişim gelişmelerini içeren bir model formüle etmek yer almaktadır. Model, kapsamlı veri analizi ve endeksleri gibi yerleşik ölçütlerle karşılaştırma yoluyla doğrulanmaktadır. Araştırma, teknolojik yeniliklere ve gelişen yönetişim uygulamalarına ayak uydurmak için dinamik ve uyarlanabilir bir modelin öneminin altını çizmektedir. HeGMM böylelikle dijital çağda daha etkili, verimli ve kapsayıcı kamu hizmeti sunumuna katkıda bulunarak, e-devlet girişimlerini uygulamak veya geliştirmek isteyen hükümetler için bir referans noktası olmayı amaçlamaktadır.
İngilizce?den Türkçe?ye Senkronize Yapısal Sıra Ağaç Yapısı ile Örnek Tabanlı Otomatik Çeviri
(2007) Öztürk, N. Deniz; Turhan, Çiğdem
Örnek tabanlı otomatik çeviri sistemleri daha önce yapılmıs olan çevirileri kullanan bir bir sistemdir. Sistem çeviri yapmak için kaynak dil ile ona karsılık gelen hedef dil cümlelerinden olusan bilgi birikiminden faydalanılır. Sistem çeviri yapacagı yeni cümleyi hedef dilin bulundugu veritabanında bütün ya da parçalar halinde arayarak uygun bölümlerini ve ona karsılık gelen hedef dildeki sonuçlarını hafızaya alır. Daha sonra karsılık gelen parçaları uygun sekilde birlestirip hedef dil yapısına göre düzenler. Bu çalısmada veritatabanı olusturmak için yapısal agaç yapısını kullanmaktadır. Bu yapı birçok konuda esneklik saglamaktadır. Anahtar Sözcükler : Örnek Tabanlı Otomatik Çeviri, Otomatik Ögrenme, Senkronize Yapısal Sıra Agaç Yapısı.
Armonize mal tanımı ve kodlama sistemi için doğal dil işleme kullanarak ontoloji oluşturulması
(2016) Fal, Funda Akgür; Turhan, Çiğdem
Dünya Gümrük Örgütü (DGÖ) gümrük idarelerinin etkinliğini ve verimliliğini artırmayı hedef edinmiş hükümetler arası bir kuruluştur. DGÖ dış ticaret için ortak bir kod sistemi sağlamaktadır. Armonize Mal Tanımı ve Kodlama Sistemi (Armonize Sistem-AS) diye adlandırılan bu sistem, 5000 farklı kod numarası içeren uluslararası bir ticari sınıflandırma sistemidir. Sistem uzman ya da uzman olmayan gümrük memurları ve ticaret yapmak isteyen insanlar tarafından kullanılmaktadır. Mevcut sistemin temel sorunu; AS kodu tespiti işlemlerinin ancak konu uzmanları tarafından yapılabilmesi ve uzamn olmayan kişilerce yapılamamasıdır. Ontolojiler semantik yapıyı gösteren güçlü araçlardır. Büyük ölçekli ontolojilerin yapılandırılması zor ve zaman alıcıdır. Doğal Dil İşleme (DDİ) kullanımı ontolojileri oluşturmak için etkili bir yoldur. Bu çalışmada, ana amaç AS kodları için Türkçe doğal dil işleme yapılarak ontoloji oluşturmaktır. Oluşturulan ontolojinin AS kodlarının tespit edilmesinde üç hayati fayda sağlaması beklenmektedir. Oluşturulan ontolojide AS kodları ürünlerin tariflerinden yola çıkarak tanımlanmış, böylece uzman olmayan kişilerin Türkçe kullanarak AS kodlarını tespit etmeleri sağlanmıştır. İkinci olarak, sistemi bir ontoloji üzerine kurmak ontolojilerin doğal yapıları sayesinde, ürünler ve aralarındaki ilişkilerin tanımlanmasıyla sistemin esneklik ve düşük maliyet ile çalışmasını sağlamaktadır. Son olarak, literatürde, Türk gümrüklerinde kullanılan böyle bir arama sistemi bulunmamaktadır. Bu tez, ontoloji oluşturma ve Türkçe dil işleme kullanarak aramada yeni bir bakış açısı sağlarken, oldukça kullanışlı yeni bir metod ve esnek bir arama sistemi yaklaşımı sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Ontoloji, Doğal Dil İşleme, Protégé, Armonize Mal Tanımı ve Kodlama Sistem
Türkçe Hedef-tabanlı Duygu Analizi
(2020) Özkan, Deniz; Turhan, Çiğdem
Çoğu müşteri bir ürünü satın almayı düşündüklerinde, o ürünü daha önceden satın almış ve kullanmış diğer tüketicilerin inceleme ve yorumlarına güvenir. İnsanların fikir ve tercihlerini online platformlarda paylaşması yaygınlaştıkça, bu devasa bilgi kaynağı şirketlerin ürünleri hakkında geri bildirim alabilmeleri için çok değerli hale gelmiştir. Bu yüzden araştırmacılar, veri madenciliği ile duygulardan yararlı bilgileri ayrıştırmak gibi önemli bir amaç edinmişlerdir. Bu tezin hedefi, bir akıllı telefon hakkındaki Türkçe incelemelerin duygu sınıflarının belirlenmesi için doğal dil işleme kullanılarak; performans, fiyat ve kamera hedefleri bazında hedef-tabanlı duygu analizini gerçekleştirmektir. Kullanılan teknikler veri ön işlenmesi, açık ve kapalı özellik çıkarımı ve bunların ilgili hedeflere gruplanması, kelime ve kelime grupları seviyesinde sözlük tabanlı duygu analizidir. Sonuçlar, incelenen hedefler için en yüksek kesinlik, duyarlılık ve F1 ölçümü değerlerinin sırasıyla %93, %94 ve %93 olduğunu göstermiştir. Bu sonuçlar bizim çalışmamızın, diğer Türkçe hedef tabanlı duygu analizi çalışmalarıyla karşılaştırıldığında, kayda değer bir performansa sahip olduğunu ortaya çıkarıyor.
Citation - WoS: 12
Citation - Scopus: 12
A Polarity Calculation Approach for Lexicon-Based Turkish Sentiment Analysis
(Tubitak Scientific & Technological Research Council Turkey, 2019) Yurtalan, Gökhan; Koyuncu, Murat; Turhan, Çiğdem
Sentiment analysis attempts to resolve the senses or emotions that a writer or speaker intends to send across tothe people about an object or event. It generally uses natural language processing and/or artificial intelligence techniquesfor processing electronic documents and mining the opinion specified in the content. In recent years, researchers haveconducted many successful sentiment analysis studies for the English language which consider many words and wordgroups that set emotion polarities arising from the English grammar structure, and then use datasets to test theirperformance. However, there are only a limited number of studies for the Turkish language, and these studies have lowerperformance results compared to those studies for English. The reasons for this can be incorrect translation of datasetsfrom English into Turkish and ignoring the special grammar structures in the latter. In this study, special Turkish wordsand linguistic constructs which affect the polarity of a sentence are determined with the aid of a Turkish linguist, and anappropriate lexicon-based polarity determination and calculation approach is introduced for this language. The proposedmethodology is tested using different datasets collected from Twitter, and the test results show that the proposed systemachieves better accuracy than the previously developed lexical-based sentiment analysis systems for Turkish. The authorsconclude that especially analysis of word groups increases the overall performance of the system significantly.
Elektronik Tablo İşlevlerinin Otomatik Üretimi
(2023) Tekin, Özge; Turhan, Çiğdem; Yazıcı, Ali
Elektronik tablo kullanımının artışıyla birlikte, bu tablolardaki işlevlerin sayısında da önemli bir artış yaşandı. Artan işlev sayısı, uzman kullanıcıların bile işlev yazarken zorluklarla karşılaşmasına yol açmaktadır. İşlevleri araştırıp kullanmanın zaman alıcı bir süreç olması, düz metin bilgi istemlerinden otomatik olarak işlev üretebilen yazılımlara olan talebin artmasına neden olmuştur. Ancak bu alandaki araştırma çabalarının halen yetersiz olması önemli bir boşluğu işaret etmektedir. Bu çalışma, Türkçe metinlerden otomatik olarak işlevler üreten ve tüm süreci otomatikleştirmek için Microsoft Excel'e entegre edilebilen bir yazılım önererek araştırma açığını gidermeyi amaçlamaktadır. Çalışmaya, kullanıcıların kısa ve öz istemler kullanarak kolayca tanımlayabilecekleri 26 fonksiyon seçilerek dahil edilmiştir. Bu işlevleri eşlemek için, anahtar-değer çiftleri biçiminde bir sözlük oluşturuldu; burada işlevler anahtarları ve her işlevin benzersiz anahtar sözcükleri de değerleri oluşturmaktadır. Her bir fonksiyon analiz edilip yapısal benzerlikler sergileyen fonksiyonlar sistematik olarak kümelendi, böylece ortak algoritmalar geliştirildi. Bu algoritmalar, bilgi istem metinlerinden bağımsız değişkenleri ayıklayabilmek için düzenli ifadeler kullanır ve işlev yapısını tamamlar. Sistemin değerlendirilmesi için 150 adet metin bilgi istemi ve bunlara karşılık gelen fonksiyonların bulunduğu bir veri seti oluşturulmuştur. Sistem veritabanındaki tüm istemlerle çalıştırıldığında, %94 başarı oranı vermektedir.
Anlamsal Ağ Uygulamarı için Yarı-otomatik Bilgi Edinme Sistemi
(2008) Uluç, Fuat Önder; Çağıltay, Nergis E.; Turhan, Çiğdem
İnternet ile ulaşılabilen bilgi ve doküman miktarının sınır tanımaz şekilde büyümesi, belirli bir doküman veya bilgiye ulaşabilmeyi gittikçe zorlaştırmaktadır ve yakın gelecekte neredeyse imkansız hale getirecektir. Mevcut standart araçlar karşılaşılan ve pratik olarak sonsuz sayılabilecek listedeki bilgi ve dokümanları tasnif edebilecek yetenekte değildirler. Bu nedenle, gerekli bilgi ve dokümanlara ulaşabilmeyi kolaylaştıracak mevcut çözüm olarak Anlamsal Ağ kavramı ön plana çıkmaktadır. Bu durumun doğal sonucu olarak, otomatik veya yarı otomatik bilgi edinme yöntemleri geliştirilmektedir.Bu tez çalışması kapsamında, Anlamsal Ağ için yarı otomatik bir bilgi edinme sistemi geliştirilmiş ve benzer bir sistem oluştururken karşılaşılan sorunların belirlenmesi ve bu sorunlar için muhtemel çözüm önerilerinin oluşturulması amaçlanmıştır. Geliştirilen bilgi edinme sisteminin alanı belirli bir kapsam ile sınırlı değildir; kullanıcı, sistemi istenen konuda bilgi edinebilmek için yönlendirebilecektir. Sistem, üniversitelerin web siteleri üzerinde test edilmiş ve sonuçlar değerlendirilmiştir.
Doğal Dil İşleme Kullanarak Türkçe Yazılım Gereksinimlerinden Sınıf Diyagramları Oluşturma
(2021) Demir, Fatih; Turhan, Çiğdem; Yazıcı, Ali
Yazılım mühendisliğinde, gereksinimlerini karşılayacak bir yazılım tasarlamak zorlu bir görevdir. Bu zor görevde, yazılım mühendislerine yardımcı olması için, literatürde yazılım gereksinimlerinden otomatik olarak sınıf diyagramı üreten çokça sistem önerilmiştir. Fakat bu çalışmaların çoğu İngilizce yazılım gereksinimleri içindir ve Türkçe yazılım gereksinimleri için bu tür çalışmalar çok azdır. Bu çalışmada, Türkçe yazılım gereksinimlerinden otomatik olarak UML sınıf diyagramı üreten bir sistem önerilmiştir. Bu sistem, ilk olarak, doğal dil işleme araçlarını, özellikle de bağımlılık çözümleyici aracını kullanarak, yazılım gereksinimlerini çözümler. Sonra, bu çözümleme sonucu kural bazlı bir sistem tarafından işlenir ve sınıflar, sınıfların nitelik ve metotları ve sınıflar arası ilişkiler ayıklanır. Ayıklanan ögeler görselleştirme aracı ile sınıf diyagramına dönüştürülür. Sistemin başarım değerlendirmesi yapıldığında umut vadeden sonuçlar alınmıştır. Bundan dolayı da Türkçe yazılım gereksinimlerinden doğal dil işleme araçları, özellikle de bağımlılık çözümleyici, kullanılarak sınıf diyagramlarının üretilebileceği sonucuna varılmıştır.
Görüntülerden Bilgi Elde Etmek İçin Görüntü Açıklama Çalışmalarının Sistematik Haritalandırma İncelemesi
(2020) Sezen, Arda; Turhan, Çiğdem
Çeşitli görüntü türlerinden görüntü meta verilerini elde etmeyi, işlemeyi ve anlamlı sonuçlar çıkarmayı amaçlayan görüntü açıklaması kavramı, bilgi toplumunda görüntülerden bilgi edinme konusunda daha kritik hale gelmiştir. Bu konuda literatürde önerilen birçok yaklaşım vardır, ancak en uygun olanı seçmek kolay değildir. Bu çalışmada, görüntü açıklamalarındaki kilit yaklaşımlar, kapsamlı bir literatür taraması ve sistematik haritalama yoluyla incelenmiştir. Çalışmamızın yeniliği, literatürdeki görüntü açıklama çalışmalarını araştırmak, haritalamak ve analiz etmek ve seçilen çalışmaları sınıflandırmak, araştırma boşluklarını ortaya çıkarmak ve bu makalede sunulan araştırma soruları için görsel özet hazırlamak adına ilk denemeyi temsil etmesidir. Literatürde, ilgi alanını farklı açılardan araştırmak için sistematik haritalama yaklaşımı önerilmektedir. Bu amaçla, tespit edilen toplam 404 çalışma içerisinden 95 çalışma seçilmiştir. Alandaki literatürün incelenmesi, mevcut yöntemlerin / tekniklerin, araçların, metriklerin, süreçlerin veya diğer teknik yaklaşımların kendi başlarına eksiksiz bir çözüm üretmek için yeterli olmadığını göstermektedir. Önerilen teknikleri birleştirerek ve disiplinlerarası yaklaşımları dikkate alarak yeni çözümler üretmenin gerekliliği de önerilmiştir.
Yapay Zeka Teknikleri Kullanılarak Bor Nitrür Kaplamalarının Modellenmesi
(2025) Küçüköztaş, Korcan; Turhan, Çiğdem; Kaftanoğlu, Bilgin
Bor nitrür (BN), yüksek ısıl iletkenlik, düşük sürtünme katsayısı ve yüksek sertlik gibi mükemmel özelliklere sahip bir seramik malzemedir. Ancak, BN kaplamalarının Fiziksel Buhar Biriktirme (FBB) süreci ile Magnetron Saçtırma (MS) tekniği kullanılarak uygulanması, süreç parametreleri ile kaplama özellikleri arasındaki karmaşık etkileşimler nedeniyle zorludur. Bu tez, altı gelişmiş makine öğrenmesi tekniğinden yararlanan Yapay Zeka (YZ) tabanlı bir çerçeve kullanılarak BN kaplama sürecinin modellenmesi ve optimizasyonuna yönelik yenilikçi bir yaklaşım sunmaktadır. Çelik numuneler, farklı kaplama parametreleri ile kaplanmış ve yüksek hassasiyetli ekipmanlarla karakterize edilmiştir. Verileri tanıyabilmek amacıyla, keşifsel veri analizi gerçekleştirilmiştir. Üç farklı kaplama özelliğini tahmin etmek üzere altı farklı mimari kullanılarak makine öğrenmesi modelleri geliştirilmiş ve regresyon değerlendirme metrikleri ile karşılaştırılmıştır. Son olarak, en başarılı modeller, yeni veri setleri üzerinde tahminlerde bulunmak amacıyla kullanılmış ve sonuçlar görselleştirilmiştir. YZ tabanlı yaklaşım, karar verme süresini azaltarak istenilen özelliklere göre en uygun parametrelerinin belirlenmesini sağlamaktadır.

Filters

Settings

Sort By

Results per page

Search Results