Türkiye’de Aldatıcı Reklamla Mücadele: Reklam Kurulu Kararlarının Ampirik Çalışması

Abstract

Günümüzün teknolojik olanaklarıyla tüketicileri etkileme yarışına giren reklam veren işletmeler, rakipleri karşısında üstünlük elde edebilmek adına, bilerek ya da bilmeyerek tüketicilerin aldatılmasına neden olabilirler. Dijitalde ve televizyonda yayınlanan reklamların aldatıcı unsurlar içermesi tüketici nezdinde olumsuz sonuçlara yol açmaktadır. Bu noktada, adı geçen mecralarda yayınlanan reklamlarda aldatıcı içeriklere karşı tüketicinin korunması büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı, 6502 Sayılı "Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun" kapsamında, televizyon, sosyal medya, internet ve diğer dijital mecralarda yayınlanan aldatıcı reklamların detaylı olarak incelenmesi ve çeşitli kriterlere göre değerlendirilmesidir. Çalışma, Ocak 2024-Haziran 2024 tarihleri arasında, Reklam Kurulu tarafından verilen, 512 sayfadan oluşan 647 kararın analizini kapsamaktadır. Çalışmanın kapsamı, Türkiye Cumhuriyeti Ticaret Bakanlığı resmî web sitesinde Ticari Reklamlar sekmesinde yer alan ve 6502 Sayılı Kanun'un 6. Kısım “Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar” çerçevesinde, madde 61-62-63’e göre elde edilen verilerle sınırlıdır. Bu çerçevede, çalışmanın kapsamı dijital ve televizyonda yayınlanan reklamların yayınlandığı mecraya göre nasıl dağıldığı, yayınlanan reklamların mal/hizmet kategorisi, cezai unsur nedenleri, verilen cezalara ilişkin detaylı analizleri içermektedir. Çalışma, dijital ve televizyon reklamlarını Reklam Kurulu Kararları çerçevesinde ele alarak 647 kararın içerik analizi MAXQDA programı aracılığı ile yapmıştır. Dört ana tema ve 21 kod belirlenmiş: yaptırımlar aylara, sektörlere, mecralara ve türlerine göre incelenmiştir. Dijitalde ve televizyonda yayınlanan aldatıcı reklamların, nasıl bir değişim gösterdiğinin yanı sıra, Reklam Kurulunun uyguladığı denetimler ve cezai yaptırımlar konusunda detaylı bilgiler sunulmaktadır. Elde edilen bulguların, tüketici haklarının korunmasına, haksız rekabetin önlenmesine ve medya etiğinin güçlendirilmesine yönelik politika geliştirme süreçlerinde kullanılabilecek nitelikli bir başvuru kaynağı oluşturması hedeflenmektedir.