Doktora Tezleri
Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/20.500.14411/11237
Browse
4 results
Search Results
Doctoral Thesis The Mediating Role of Organizational Agility in the Effect of Artificial Intelligence Adoption and Artificial Intelligence Ambdexterity on Competitive Advantage in Organizations(2025) Dikici, İlke; Tengilimoğlu, Dilaver; Baş, MehmetBu tez çalışmasının amacı, işletmelerde yapay zekâ benimsenmesinin, yapay zekânın rutin ve yenilikçi kullanım biçimleri, örgütsel çeviklik ve rekabet avantajı arasındaki ilişkilerini incelemek ve Türkiye bağlamında teknik derinlik ile fonksiyonel yayılım boyutlarını birlikte ele alan özgün bir yapay zekâ olgunluk modeli geliştirmektir. Araştırmanın evrenini, Türkiye'de yapay zekâ teknolojilerini aktif biçimde kullanan işletmelerde çalışan profesyoneller oluşturmaktadır. Çalışma, bilgi teknolojileri, finans/bankacılık ve iletişim sektörlerine odaklanmakta olup, bunun yanında sağlık, havacılık/otomotiv, enerji, üretim ve eğitim gibi yapay zekâ uygulamalarının yaygınlaştığı diğer sektörlerden de katılımcılar kapsama dâhil edilmektedir. Kolayda örnekleme yöntemiyle ulaşılan 512 katılımcıdan çevrim içi anket yoluyla veri toplanmıştır. Ölçeklerin Türkçe uyarlama süreci seri yaklaşım yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Betimleyici analizler IBM SPSS programı kullanılarak gerçekleştirilmiş; ölçüm ve yapısal modellerin test edilmesi ise SmartPLS yazılımı aracılığıyla kısmi en küçük kareler yapısal eşitlik modellemesi (PLS-SEM) yaklaşımıyla yürütülmüştür. Bulgular, yapay zekâ benimsenmesinin hem rutin hem de yenilikçi kullanım üzerinde güçlü ve anlamlı etkilere sahip olduğunu göstermektedir. Ancak rekabet avantajı üzerindeki doğrudan etkisi anlamlı bulunmamıştır. Rekabet avantajının en güçlü belirleyicisi örgütsel çeviklik olup, yapay zekâ benimsenmesinin rekabet avantajına etkisi yenilikçi kullanım ve örgütsel çeviklik üzerinden tam ve seri aracılık mekanizmalarıyla ortaya çıkmaktadır. Rutin kullanımın örgütsel çeviklik ve rekabet avantajı üzerindeki etkileri ise istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Bu sonuçlar, işletmelerin rekabet üstünlüğü elde etmesinde yenilikçi yapay zekâ kullanımının kritik bir rol oynadığını göstermektedir. Çalışma, örgütsel davranış ve strateji yazınına yapay zekânın rekabet avantajını doğrudan değil, kullanım biçimleri ve çeviklik kapasitesi üzerinden etkilediğini göstererek katkı sunmaktadır. Pazarlama yazını açısından ise yenilikçi yapay zekâ kullanımının müşteri değeri yaratma ve stratejik konumlanma süreçlerinde dolaylı fakat güçlü bir mekanizma olduğunu ortaya koymaktadır. Buna ek olarak çalışma, Türkiye bağlamında uygulanabilir nitelikte bütünleşik bir yapay zekâ olgunluk modeli geliştirerek yapay zekâ yazınına özgün bir katkı sağlamaktadır.Doctoral Thesis Türkiye'de şehir çiftleri arasında hava seyahat talebine etki eden kriterlerin farklı yöntemlerle karşılaştırmalı analizi(2019) Reyhanoğlu, İzay; Tengilimoğlu, DilaverTürkiye'de havayolu ile ulaşımın gün geçtikçe yaygınlaşması rekabetin artmasına neden olmaktadır. Bu bakımdan doğru yapılmış bir havayolu talep tahmini, bir havayolu işletmesi için, belirli bir hatta uçuş konulup konulmaması kararı, filo planlaması, kaynak planlaması, bilet fiyatlarının belirlenmesi, uygun stratejilerin belirlenmesi gibi kritik kararların verilmesinde oldukça önemlidir. Bir ülkenin ekonomisinin önemli bir parçası olan havayolu taşımacılığında talebin bilinmesi işletmelerin özellikle stratejik kararlarını doğru belirlemelerinde önemlidir. Türkiye'de havayolu taşımacılığı, dünya ortalamasına göre daha yüksek oranda büyüme göstermektedir. 2003 yılında başlatılan Bölgesel Havacılık Politikasından bu yana iç hat yolcu sayısında yaklaşık 12 kat artış görülmüştür. Buna karşın yurtiçi yolcu taşımacılığının büyük bir bölümü halen karayolu üzerinden yapılmaktadır. Türkiye'de ana merkezlerden ülkenin pek çok havalimanına uçuşlar gerçekleşmekte iken, ana merkezler haricinde uçuşlar (çapraz uçuşlar) yeterli sayıda değildir. Bu noktalar arası uçuşlar bağlantılı uçuşlar ile gerçekleşmektedir. Bağlantılı uçuşlarda uzun aktarma (bekleme) süreleri ile yüksek bilet fiyatları, bu uçuşlarının yolcular için cazip gelmemesine yol açmaktadır. Bu çalışmada, Türkiye'de çapraz uçuşlarla ilgili olarak havayolu talep tahmini çalışması yapılmıştır. Bu amaçla Kayseri ve Bursa, anket uygulanan şehir çifti olarak seçilmiştir. Kayseri'de yaşayan 501, Bursa'da yaşayan 453 bireye uygulanan anketlerden derlenen verilere lojistik regresyon, yapay sinir ağları modeli ve kümeleme analizleri uygulanmıştır. Veri setinin analizi sonucunda elde edilen ampirik bulgular karşılaştırma yapılarak yorumlanmıştır ve yapay sinir ağları modelinin diğer yöntemlerden daha başarılı sonuçlar verdiği görülmüştür. Çalışmada, her iki şehirde de uçuş talebini belirleyen en önemli etkenlerin aktarmasız uçuş konulması ile bilet fiyatlarının olduğu sonucuna ulaşılmıştır.Doctoral Thesis Sağlık Çalışanlarına Göre Medikal Turizm Endeksi Faktörlerinin Değerlendirilmesi(2021) Köroğlu, Gönenç; Tengilimoğlu, DilaverBu çalışmanın amacı, medikal turizmde rekabet gücünü etkileyen faktörlerin sağlık profesyonelleri gözüyle Türkiye açısından ortaya konmasıdır. Bu amaç aynı zamanda Türkiye'nin sağlık turizminde rekabet önceliği sağlaması açısından kritik öneme sahiptir. Bu çalışma Türkiye'de çalışmakta olan 388 sağlık çalışanı üzerinde anket uygulanarak gerçekleştirilmiştir. Son yıllarda gelişmekte olan medikal turizm hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkeler adına avantaj sağlayacak nitelikler barındırmaktadır. Ülkelerin güçlü oldukları alanların farkına varıp bu alanlarda daha yoğun çalışmasına, zayıf oldukları alanları geliştirmesine ve potansiyel sağlık turisti çekmesi için ne yapması gerektiğine dair hazırlanmış olan bu tez dünyadaki belirli sağlık turizmi konumlarını ele almaktadır. Ülkeler yalnızca sağlık turizmi sunmakla kalmayıp, sağlık hizmeti öncesi, sırası ve sonrasında da tamamlayıcı hizmetler sunmaktadır. Medikal turizmde rekabet edecek ülkelerin hangi alanlarda ne gibi rekabet üstünlüğüne sahip olduklarının belirlenmesi, potansiyel medikal turistlerini hangi alanlarda kendilerine çekebilmeleri ancak oluşturulacak bir endeks ile ortaya çıkarılabilir. Çalışma medikal turizmin bileşenlerinin ortaya konması ve bu bileşenlerin ağırlıklarının analitik yöntemlerle belirlenmesi açısından hem çalışma alanına önemli bir katkı hem de teoride önemli bir kaynak olma niteliğindedir. Çalışmada, uluslararası geçerliliği olan açıklayıcı faktör analizine dayalı bir yaklaşım benimsenmiştir. Çalışma sonunda medikal turizmin maliyet, destinasyon, sağlık kurumları ve insan kaynakları olmak üzere dört bileşenden oluştuğu, ayrıca bu bileşenlerinin birbirine yakın ağırlıkta olduğu bulunmuştur.Doctoral Thesis Üniversitelerde Akademisyenlerin Kayırmacılık Algılarının Örgütsel Bağlılığa Etkisinde İş Doyumunun Aracılık Rolü: Ankara İli Örneği(2023) Cankurtaran, Yeliz; Tengilimoğlu, DilaverKurumların, hedeflerine ulaşabilmeleri ve performanslarını arttırabilmeleri için kendilerine yüksek düzeyde bağlılık hisseden ve iş doyumu yüksek olan insan gücüne ihtiyaçları vardır. Kayırmacılık, kurumların hedeflere ulaşmasını engelleyen, varlığını tehlikeye atan etik dışı bir olgudur. Kayırmacı davranışlar akademisyenlerin örgütsel bağlılık ve iş doyumuna zarar vermektedir. Bu çalışma, Ankara ili kamu ve vakıf üniversitelerinde görev yapan akademisyenlerin kayırmacılık algıları ile örgütsel bağlılık ve iş doyumu seviyelerinin demografik durumlardan etkilenip etkilenmeyeceğini saptamak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmada nicel araştırma yöntemi olarak betimsel ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Bu araştırmada, üniversitelerin sahipliği esas alınarak Tabakalı Rastgele Örnekleme yöntemi ile akademisyenler tanımlanmıştır ve değerlendirmeye 518 (323 online, 195 yüz yüze) anket katılmıştır. Araştırmaya dâhil olan akademisyenlerin sosyo-demografik özellikleri, 'Kayırmacılık Ölçeği', 'Örgütsel Bağlılık Ölçeği' ve 'Minnesota İş Doyum Ölçeği' değerlendirilmiştir. Sonuçlar istatistiksel paket programlar aracılığıyla incelenerek yorumlanmıştır. Doğrulayıcı faktör analizi, t testi, Tukey ve Anova testleri, tanımlayıcı istatistiksel yöntemler ve korelasyon analizi gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda, akademisyenlerin kayırmacılık algılarının (Ort.=2,67) düşük düzeyde, örgütsel bağlılıkları (Ort.=3,05) ve iş doyumlarının (Ort.=3,69) orta düzeyde olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın bulgularına göre, akademisyenlerin yaş, üniversite statüsü, yöneticilik yapma durumu, meslekte toplam çalışma süresi değişkenlerine göre kayırmacılık algılarında istatistiksel anlamda farklılık görülmüştür. Buna ek olarak, akademisyenlerin yaş, aylık gelir durumu, üniversite statüsü, toplam çalışma süresi, mevcut üniversitede çalışma süresi, yöneticilik yapma durumu, meslekte toplam çalışma süresi durumları ile iş doyumu arasında etkili bir fark yarattığı saptanmıştır. Ayrıca, yöneticilik yapma durumu, mevcut üniversitede çalışma süresi durumlarına göre örgütsel bağlılık düzeylerinde istatistiksel olarak anlamlı farklılık görülmüştür. Bununla beraber yapılan korelasyon analizi neticeleri akademisyenlerin kayırmacılık algıları ile örgütsel bağlılık ve iş doyumu arasında olumsuz yönde bir ilişki olduğunu göstermiştir. Anahtar Sözcükler: Kayırmacılık, Örgütsel bağlılık, İş doyumu, Akademisyen, Üniversite