An Evaluation of the Temporary Closure of the UYAP Informatics System for Certain Procedural Acts and Its Malfunction in the Context of Reinstatement in Criminal Procedure

Abstract

In this study, it is examined whether a person who misses a peremptory time limit due to the temporary closure of the UYAP Informatics System for certain procedural acts or the system’s malfunction for various reasons can, under all circumstances, request reinstatement on the grounds of having missed the deadline without fault. Indeed, both in doctrine and in practice, there is significant debate concerning which circumstances render noncompliance with the final date for performing a criminal procedure act non-faulty. Furthermore, an interruption in the UYAP system-designed to facilitate and ensure the effective exercise of fundamental rights and freedoms linked to the right to a fair trial, such as the right to legal remedies, the right of access to a court, and the right of defense-may not only prevent the exercise of these rights but also make them more difficult. Hence, whether one can seek reinstatement due to any malfunction of the UYAP system has become a crucial point of discussion. On the other hand, certain practices involving the temporary closure of UYAP to specific procedures may limit the exercise of the aforementioned fundamental rights. This is because, while a procedural act can ordinarily be performed through UYAP from anywhere with internet access until 23:59 on the final day, if it must be carried out physically, it has to be done by the end of working hours (Criminal Procedure Code art.39/2-3). Although fundamental rights and freedoms can only be restricted by law (Constitution art.13), no statutory provision authorizing the closure of the UYAP system-thus obliging judicial actors to proceed in a physical environment-has been identified. Although there may be reasonable grounds for such practices (e.g. financial shift operations), the absence of a legal basis contravenes article 13 and article 36 of the Constitution. Since malfunctions in an information system directly affect fundamental rights and freedoms connected to the right to a fair trial-such as the right of access to a court-it would be advisable for Türkiye to follow the model of article 175-bis of the Italian Code of Criminal Procedure. A statute should be enacted to specify under which circumstances the UYAP system may be closed, who is authorized to make this decision, and how it should be announced, as well as how procedural acts should be carried out during system failures and under what conditions reinstatement may be requested.Bu çalışmada, UYAP Bilişim Sistemi’nin geçici olarak belirli muhakeme işlemlerine kapatılması ya da sistemin çeşitli sebeplerle düzgün çalışmaması sebebiyle hak düşürücü bir süreyi kaçıran kişinin, kusuru bulunmaksızın bir süreyi kaçırdığından bahisle eski hale getirme isteminde bulunabilmesinin, her koşulda mümkün olup olmadığı incelenmektedir. Nitekim öğretide ve uygulamada, bir ceza muhakemesi işleminin yapılabileceği son tarihe uyulmamasının, hangi hallerde kusurlu olmadığı hususu son derece tartışmalıdır. Bununla birlikte hak arama hürriyeti, mahkemeye erişim hakkı, savunma hakkı gibi adil yargılanma hakkıyla bağlantılı temel hak ve özgürlüklerin etkili bir şekilde kullanılabilmesini sağlayan ve bu hakların kullanımını kolaylaştıran UYAP sisteminde meydana gelebilecek bir aksaklık, söz konusu hakların kullanılamamasına sebep olabileceği gibi, kullanımlarını da zorlaştırabilir. Dolayısıyla, UYAP sisteminin işleyişinde meydana gelebilecek aksaklıklar sebebiyle eski hale getirme kurumuna başvurabilme imkanının olup olmadığı önemli bir tartışmadır. Öte yandan, kimi hallerde UYAP’ın geçici olarak belirli işlemlere kapatılması uygulamaları, anılan temel hakların kullanımlarını sınırlandırabilir. Zira muhakeme işlemi, yapılabileceği son tarihte UYAP aracılığıyla internet erişiminin olduğu her yerden ve saat 23.59’a kadar yapılabilirken; fiziki ortamda yapılabilen işlemlerin, o günün mesai saati bitimine kadar yapılması gerekmektedir (CMK m.39/2-3). Temel hak ve özgürlüklerin ancak kanunla sınırlandırılabilmelerine (Anayasa m.13) karşılık, UYAP sisteminin kullanımının geçici süreyle de olsa kapatılmasıyla sonuçlanan ve muhakeme süjelerini fiziki ortamda işlem yapmaya yönlendiren uygulamaların dayandığı bir kanun hükmü bulunmamaktadır. Vezne devir işlemlerinin yapılabilmesi gibi makul gerekçeleri olmakla birlikte, bu uygulamalar kanuna dayanmadıkları için, Anayasa’nın 13. ve 36. maddelerinin ihlali niteliğindedir. Bilişim sisteminde yaşanan arızalar üzerine mahkemeye erişim hakkı gibi adil yargılanma hakkıyla bağlantılı temel hak ve özgürlüklerin kullanımı doğrudan etkilendiğinden, İtalyan Ceza Muhakemesi Kanunu m.175-bis hükmü örnek alınarak Türkiye’de de UYAP sisteminin hangi hallerde kapatılabileceğinin, bu işlemi kimin yapacağının ve bunun nasıl duyurulacağının belirtildiği, ayrıca sistemsel arızalar üzerine muhakeme işlemlerin nasıl yapılması gerektiğinin ve hangi koşullar altında eski hale getirme talep edilebileceğinin düzenlendiği bir kanun hükmünün ihdas edilmesi gerekmektedir.