İran’ın Irak’a Yönelik Dış Politikası: İdeoloji ve Realizm Arasında Üç Savaşın Analizi

Abstract

İran-Irak ilişkileri son on beş yılda çatışmadan iş birliğine doğru bir değişim yaşamıştır. 1980-1988 yılları arasında birbiriyle savaşan iki komşu ülke, bugün stratejik iş birliği içerisindedir. İran, Irak siyasetindeki en önemli dış aktörlerden birisi olarak görülmektedir. Bu durumda, 2003 yılında ABD işgaliyle Saddam rejiminin devrilmesi ve Irak'ın merkezinde İran tarafından desteklenen Şii ağırlıklı bir yönetimin kurulması etkili olmuştur. İran’ın Irak’a yönelik dış politikasına dair değerlendirmeler genel olarak iki başlık altında toplanmaktadır. Birinci görüş, İran’ın, 1979 İslam Devrimi'nden bu yana ideolojik bir devlet olduğunu ve Irak'a yönelik politikasının temel unsurunu da Irak'taki Şii grupların oluşturduğunu savunmaktadır. İkinci görüş ise, İran’ın güvenlik kaygılarını ve ulusal çıkarlarını ön planda tutarak realist politikalar izlediğini ortaya koymaktadır. Bu makale, İran’ın Irak'a yönelik politikasını, İran-Irak Savaşı (1980-1988), Körfez Savaşı (1990-1991) ve Irak Savaşı (2003) dönemlerinde incelemektedir. Çalışma, incelenen her dönemde, İran’ın Irak'la olan ilişkisinde gerek realist gerekse ideolojik unsurlar olduğunu, ancak bunların ağırlığının analiz edilen döneme göre değiştiğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, İran’ın Irak'a yönelik politikasında kullandığı dini motifli politikanın temellerinin sadece ideolojik olmadığı, stratejik ve ulusal çıkarlarını muhafaza etmede bir araç olarak kullanıldığı değerlendirilmektedir.

Iran-Iraq relations have shifted from conflict to cooperation in the last fifteen years. Two neighbors who were fighting with each other between 1980 and 1988 are in strategic cooperation today. Iran is regarded as one of the most dominant external actor in Iraqi politics. Toppling of the Saddam regime by the American intervention in 2003 and the establishment of a Shiite-dominated administration backed by Iran in the center of Iraq contributed to that process. Analyzes on Iran's foreign policy towards Iraq are generally grouped under two headings. The first view argues that Iran has been an ideological state since the Islamic Revolution of 1979 and that the fundamental element of its policy towards Iraq is the Shiite groups in Iraq. The second view reveals that Iran is pursuing realist policies, prioritizing security concerns and national interests. In this article, Iran's foreign policy towards Iraq is examined during three wars namely; the Iran-Iraq War (1980-1988), the Gulf War (1990-1991) and the Iraq War (2003). The study reveals that there are both realist and ideological elements in Iran's policy towards Iraq in each period examined, but their weight varies according to the period studied. In this context, it is considered that the foundations of religious based policy used in Iran's policy towards Iraq is not only ideological, but it also serves as a means of preserving its strategic and national interests.