İran’da Siyasi Bir Sembol Olarak Kadınlar: Pehlevi Rejimi ile İslam Devrimi Arasında Karşılaştırmalı Bir Bakış

Abstract

İran İslam Devrimi’nden sonra İranlı kadınlar sosyo-politik tartışmaların en önemli konularından birisi olmuştur. Bu makale, Iran İslam Devrimi’nden sonra kadın hakları konusunda yaşanan değişimi anlamak için Şah rejimi ve devrim sonrası döneme odaklanarak karşılaştırmalı bir bakış açısı benimsemektedir. Çalışmada her iki dönemde de kadınların rejimler tarafından siyasi bir sembol olarak kullanıldığı, Pehlevi rejimi sırasında modernitenin, Devrim'den sonra ise İslam'ın bir sembolü olarak sunulduğunu ortaya koymaktadır. Bu çalışma İran'da kadın hakları konusunun her dönemde sadece iç mesele olmadığını, güçlü bir dış politika aracı olarak ve İran'ın dış dünya tarafından nasıl algılandığına dair bir imaj unsuru olarak kullanıldığını göstermektedir. Kadınların sadece dış görünüşüne odaklanan kadın hakları tartışmalarının birçok önemli konunun ihmal edilmesine yol açtığı düşünülmektedir. İran Devrimi’nden bu yana ülkeyi yöneten liderlerin kadın haklarına yönelik farklı tutumlara sahip oldukları da çalışmada ortaya konmuştur. İran İslam Devrimi’nden sonra kadın hakları, cumhurbaşkanlarının kadın sorunlarına ilişkin vizyonlarına bağlı olarak ileri veya geri gittiği değerlendirilmiştir. Konu, kadınların sosyal ve siyasi hayattaki rolleri, siyasete katılım düzeyleri, farklı hükümetlerin kadın giyimine ilişkin politikaları ve eğitim hakları çerçevesinde incelenmiştir.Iranian women have been one of the most important topics of the socio-political discussions after the Iranian Islamic revolution. This article adopts a comparative perspective through focusing on the Shah regime and the post-revolution era in order to figure out what has been changed in Iranian women rights after the Islamic Revolution. It is argued that in both periods, women were used as a political symbol by the regimes; a symbol of modernity during the Pahlavi regime and a symbol of Islam after the Revolution. This study also argues that the issue of women's rights in Iran is not only a domestic matter in every period, it is used as a strong foreign policy tool, an element of image about how Iran is perceived by the outside world. It is considered that women's rights discussions, which focus only on the outward appearance of women, lead to the neglect of many important issues. It is also demonstrated in the study that the leaders who have ruled the country since the Iranian revolution have different attitudes towards women's rights. After the Islamic revolution of Iran, women's rights have gone back and forth depending on the visions of the presidents on women issues. The subject has been examined within the framework of women's roles in social and political life, their level of participation in politics, the policies of different governments on women's clothing and their education rights.