Türkiye'de Sürdürülebilir Yapılarda Yapı Bilgi Modellemesi Uygulamasının Önündeki Engellerin İncelenmesi

Abstract

Küresel çevresel kaygıların giderek artmasıyla birlikte, enerji tüketimi ve sera gazı emisyonlarının en büyük kaynaklarından biri olan inşaat sektörü, sürdürülebilir uygulamaları benimseme konusunda artan bir baskı altına girmiştir. Sürdürülebilir yapılar, inşaatın çevresel etkilerini azaltmak için önemli bir fırsat sunarken, Yapı Bilgi Modellemesi (YBM) bu dönüşümü destekleyen dijital bir araç olarak öne çıkmaktadır. YBM veri odaklı karar verme ve yaşam döngüsü analizi yoluyla enerji verimli ve çevre dostu yapıların tasarımını, inşasını ve işletmesini kolaylaştırmaktadır. Ancak, bilinen tüm faydalarına rağmen, YBM'nin sürdürülebilir yapı projelerinde kullanımı bazı bölgelerde, özellikle Türkiye'de sınırlı kalmaktadır. Bu çalışma, Türkiye'deki Mimarlık, Mühendislik ve İnşaat sektöründe sürdürülebilir yapılarda YBM uygulamasının önündeki temel engelleri araştırmaktadır. Kapsamlı bir literatür taraması sonucunda on sekiz engel belirlenmiş ve bu engellerin önemini değerlendirmek üzere yapılandırılmış bir anket geliştirilmiştir. Anketin netliğini ve geçerliliğini sağlamak için tam ölçekli uygulamadan önce bir pilot çalışma gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler Ortalama Skor Yöntemi ve Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ile analiz edilerek engellerin sınıflandırılması ve etkilerinin değerlendirilmesi sağlanmıştır. Bulgular, en kritik engellerin finansal nitelikte olduğunu ortaya koymuştur. Özellikle, yüksek eğitim maliyetleri, yazılım lisans ücretleri ve YBM uzmanlarının maliyeti öne çıkan engeller arasındadır. Buna karşılık, yazılım karmaşıklığı veya telif hakkı gibi süreç ve teknoloji temelli engeller daha az önemli olarak değerlendirilmiştir. AFA sonuçlarına göre, engeller altı kategori altında gruplandırılmıştır: Finansal, Kullanılabilirlik ve İş Birliği, Yazılım, Pazar ve Devlet, Bilgi, Kurumsal ve Mevzuat Engelleri. Her kategori, Türkiye'de sürdürülebilir projelerde YBM entegrasyonunu zorlaştıran farklı zorlukları ortaya koymaktadır. Bu çalışma, Türkiye bağlamında YBM uygulamasının önündeki engellerin çok boyutlu yapısını gözler önüne sererken, sürdürülebilir yapı projelerinde YBM kullanımının yaygınlaştırılması için çözülmesi gereken temel sorunlara dair önemli bulgular sunmaktadır. Elde edilen sonuçlar, sektördeki paydaşlara ve politika yapıcılara, hedefe yönelik müdahaleler geliştirme, farkındalığı artırma ve YBM tabanlı sürdürülebilir inşaatı destekleme konusunda yol gösterici olabilir.As global environmental concerns intensify, the construction sector, one of the largest contributors to energy consumption and greenhouse gas emissions, has come under growing pressure to adopt sustainable practices. Sustainable buildings offer a significant opportunity to reduce the environmental impact of construction, and Building Information Modeling (BIM) has emerged as a promising digital tool to support this transition. By enabling data-driven decision-making and lifecycle analysis, BIM facilitates the design, construction, and operation of energy-efficient, eco-friendly buildings. However, despite its recognized benefits, the adoption of BIM in sustainable building projects remains limited in some regions, including Türkiye. This study investigates the key barriers to BIM implementation in sustainable construction within Türkiye's Architecture, Engineering, and Construction (AEC) industry. Eighteen barriers were identified through an extensive literature review, and a structured survey was developed to assess their significance. A pilot study preceded full-scale data collection to ensure the clarity and validity of the survey. Responses were analyzed using the Mean Score Method and Exploratory Factor Analysis (EFA) to classify and evaluate the impact of the barriers. The findings indicate that financial constraints, particularly high training costs, licensing fees, and the cost of BIM experts, are the most critical barriers. In contrast, process-related and technological challenges, such as software complexity or copyright issues, were perceived as less significant. EFA grouped the barriers into six categories: Financial, Usability and Collaboration, Software, Market and Governmental, Knowledge, and Organizational and Regulatory. Each category reveals distinct challenges that hinder the integration of BIM in sustainable projects. The study highlights the multifaceted nature of BIM adoption barriers in Türkiye and offers insights into the most pressing obstacles that need to be addressed to foster more widespread and effective use of BIM in sustainable building projects. The results can inform industry stakeholders and policymakers aiming to develop targeted interventions, improve awareness, and support BIM-based sustainable construction.