Uluslararası Mahkemelerin Kolektif Güvenlik Sistemlerindeki Yeri

Abstract

Uluslararası mahkemeleri kolektif güvenlik sisteminde işlev kazanması uzun bir zaman almıştır. Uluslararası mahkemelere duyulan güvensizlik bu çerçevedeki gelişmeleri engellemiştir. 19. yüzyılın sonu 20. yüzyılın başında uluslararası mahkemeler yavaş yavaş uluslararası platformda yer almaya başlamıştır. Birinci dünya savaşı ertesin- de Milletler Cemiyeti ile birlikte her ne kadar onun yargı organı olarak Uluslararası Sürekli Adalet Divanı kurulmuş olsa da, uluslararası barışın temini yargıya değil, Milletler Cemiyeti’nin siyasi organlarına bırakılmıştır. İkinci dünya savaşı ertesinde kurulan BM kolektif güvenli sisteminde barışı temin eden organlar ve Uluslararası Adalet Divanı arasındaki rol dağılımını değiştirmemiştir. Uluslararası Adalet Divanı’nın yargılama yetkisine de Milletler Cemiyeti döneminde yargı yetkisi kullanan Uluslararası Sürekli Adalet Divanı’nın yetkisinde olduğu gibi ihtiyari yargı yakla- şımı esas alınmıştır. Uluslararası Adalet Divanı’nın silahlı çatışma uyuşmazlıklarında etkisi bununla beraber günü- müzde başlangıçtaki barışın yargı üzerinden sağlanması tasavvurundan daha kapsamlı olarak gerçekleşmektedir. Uluslararası Adalet divanı yanı sıra karşımıza çıkan uzman mahkemeler ve bölgesel mahkemeler de uzun süredir silahlı çatışmalardan doğan uyuşmazlıklarla iştigal etmektedir. Makalede uluslararası mahkemelerin kolektif güven- lik isteminde sahip olduğu rolde ortaya çıkan gelişmelere ve bu çerçevedeki değerlendirmelere ışık tutulmaktadır.