Davranışsal Finansın Genç Yatırımcılar Üzerindeki Etkileyici Olan Psikolojik Faktörleri Üzerine Nitel Bir Araştırma

Abstract

Araştırmanın amacı, 18–35 yaş aralığındaki bireylerin karar alma süreçlerinin bilişsel yanlılıklar çerçevesinde nasıl şekillendiğini ortaya koymaktır. Bu kapsamda özellikle aşırı güven, doğrulama yanlılığı ve bulunabilirlik yanlılığı gibi yaygın bilişsel eğilimlerin bireylerin hem finansal kararları hem de günlük yaşamlarına ilişkin genel kararları üzerindeki etkisi incelenmektedir. Araştırma söz konusu yanlılıkların karar verme davranışını ne ölçüde ve hangi yönlerde etkilediğini analiz ederek, genç yetişkinlerin rasyonel karar alma kapasitesinin anlaşılmasına katkı sağlamayı hedeflemektedir. Böylece araştırma, bilişsel süreçler ile karar sonuçları arasındaki ilişkiyi bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirerek literatüre kuramsal ve uygulamalı düzeyde katkı sunmayı amaçlamaktadır. Araştırmada elde edilen veriler 8 katılımcı ile yüz yüze gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmış ve görüşmeler ses kaydı altına alınarak sistematik biçimde çözümlenmiştir. Elde edilen kayıtlar nitel analiz yöntemlerinden içerik analizi kullanılarak kodlanmış ve tematik çerçevede değerlendirilmiştir. Katılımcılardan elde bulgular karar alma süreçlerinde yalnızca rasyonel değerlendirmelere dayanmadıklarını, duygusal faktörlerin ve geçmiş deneyimlerin de önemli ölçüde belirleyici rol oynadığını ortaya koymuştur. Bununla birlikte doğrulama yanlılığı ve bulunabilirlik yanlılığının, bireylerin hangi bilgiye eriştiği ve hangi bilgiye güven duyduğu üzerinde etkili olduğu tespit edilmiştir. Araştırma bulguları doğrultusunda, bilişsel yanlılıkların bireylerin kararlarını çoğu zaman farkında olmadan ve sistematik biçimde etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Katılımcıların karar alma süreçlerinde rasyonel değerlendirmeler yaptıklarını düşünmelerine rağmen, aşırı güven, doğrulama yanlılığı ve bulunabilirlik yanlılığı gibi bilişsel eğilimlerin tercih ve değerlendirmeleri yönlendirdiği anlaşılmıştır. Bu çerçevede, bilişsel yanlılıklara ilişkin farkındalığın artırılmasına yönelik eğitim ve bilinçlendirme çalışmalarının, bireylerin daha eleştirel ve analitik düşünme becerileri geliştirmelerine katkı sağlayabileceği değerlendirilmektedir. Özellikle genç yetişkinlere yönelik yapılandırılmış eğitim programlarının, finansal ve genel yaşam kararlarında daha tutarlı ve rasyonel tercihler yapılmasını destekleyebileceği önerilmektedir.

The aim of the study is to reveal how the decision-making processes of individuals aged 18–35 are shaped within the framework of cognitive biases. In this context, the impact of common cognitive tendencies such as overconfidence, confirmation bias, and availability bias on individuals' financial decisions and general decisions regarding their daily lives is examined. By analyzing the extent and nature of these biases' influence on decision- making behavior, the research aims to contribute to understanding young adults' capacity for rational decision- making. Thus, the study seeks to contribute to the literature at both theoretical and practical levels by evaluating the relationship between cognitive processes and decision outcomes from a holistic perspective. The data obtained within the scope of the research were collected through semi-structured interviews conducted face-to-face with 8 participants, and the interviews were systematically transcribed and analyzed. The transcribed recordings were coded using content analysis and evaluated within a thematic framework. The findings from the participants revealed that decision-making processes were not based solely on rational assessments; emotional factors and past experiences also played a significant role. Furthermore, confirmation bias and availability bias were found to influence which information individuals accessed and trusted. Based on the research findings, it has been concluded that cognitive biases often influence individuals' decisions unconsciously and systematically. Although participants believed they made rational assessments in their decision-making processes, it was understood that cognitive tendencies such as overconfidence, confirmation bias, and availability bias guided their preferences and evaluations. In this context, it is considered that education and awareness-raising efforts aimed at increasing awareness of cognitive biases could contribute to individuals developing more critical and analytical thinking skills. It is suggested that structured educational programs, especially those targeting young adults, could support more consistent and rational choices in financial and general life decisions.