Geleneksel Konut Mimarisinde Yeniden İşlevlendirme: Beypazarı Taş Mektep Örneği

Abstract

Bu tez çalışması, Beypazarı'nda yer alan Taş Mektep yapısının mimari ve işlevsel dönüşümünü ele almaktadır. Yapının ne zaman, kim tarafından ve hangi amaçla inşa edildiğine dair kesin bir belge bulunmamaktadır. 1763 yılında yazılan bir vakfiyede, Cami-i Kebir'in yanında bir mektepten söz edilmektedir. Taş Mektep'in Kurşunlu Camii'nin hemen bitişiğinde konumlanmasından dolayı bahsedilen mektebin burada yer aldığı düşünülmektedir. Bununla birlikte, literatür taramasında yapının 19. yüzyıl Osmanlı konut mimarisine özgü nitelikler taşıyan bir eğitim yapısı olduğu vurgulanmaktadır. Osmanlı döneminde sıbyan mektebi olarak kullanılan yapı, Cumhuriyet döneminde de eğitim işlevini sürdürmüş; 20. yüzyılda restorasyon sonrasında restoran olarak değerlendirilmiştir. Çalışmada vakfiye belgeleri, literatür taraması, arşiv fotoğrafları ve yerinde inceleme bulguları karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Malzeme kullanımı, mekânsal organizasyon ve cephe özellikleri incelenerek yapının tarihsel sürekliliği ve geçirdiği değişimler ortaya konmuştur. Beypazarı Taş Mektep, geleneksel konut mimarisinin mekânsal düzenini eğitim işleviyle bütünleştiren özgün bir örnek olarak değerlendirilmektedir. Yapı, yalnızca fiziksel özellikleriyle değil, kentsel bellekteki simgesel değeriyle de korunması gereken önemli bir kültürel mirastır. Bu yönüyle yapı, tarihsel sürekliliği ve geçirdiği işlevsel değişimleriyle, kültürel mirasın korunması ve yeniden değerlendirilmesi bağlamında bir örnek niteliği taşımaktadır.This thesis examines the architectural and functional transformation of the Taş Mektep building located in Beypazarı. There is no definitive evidence regarding when, by whom, and for what purpose the structure was constructed. A vakfiye dated 1763 refers to a school situated next to the Cami-i Kebir. Given that Taş Mektep is positioned immediately adjacent to the Kurşunlu Mosque, it is assumed that the mentioned school may have been located here. Nevertheless, the literature emphasizes that the building represents an educational structure bearing the characteristics of nineteenth-century Ottoman residential architecture. Used as a sıbyan mektebi during the Ottoman period, the building continued to serve an educational function in the Republican era and, following restoration in the twentieth century, was adapted for use as a restaurant. In the study, vakfiye documents, literature review, archival photographs, and on-site observation findings were comparatively evaluated. By examining material use, spatial organization, and façade features, the historical continuity of the building and the transformations it underwent were revealed. The Beypazarı Taş Mektep is evaluated as a unique example that integrates the spatial layout of traditional residential architecture with an educational function. The building, not only with its physical characteristics but also with its symbolic value in urban memory, is an important cultural heritage that should be preserved. In this respect, with its historical continuity and functional transformations, the building constitutes an example in the context of the conservation and reuse of cultural heritage.