Türkiye’de İklim Değişikliği: Yapısal Kırılma Analizinden Kanıtlar

Abstract

Since the second half of the 20th century, scientific evidence has firmly established climate change as an irreversible and serious global issue, leading to a steady increase in the number of studies addressing the topic. Temperature and precipitation are two primary indicators of climate change. This study investigates the presence of climate change in Türkiye’s NUTS-2 regions by examining long-term trends in these two variables. Data covering the period from 1950 to 2021 were obtained from the station-based records of the Turkish State Meteorological Service. The datasets were aggregated by NUTS-2 regions, and the Bai-Perron multiple structural break analysis was applied to identify significant shifts in temperature and precipitation patterns. The analysis detected structural breakpoints in average temperature across 25 out of 26 regions, with the exception of the TRA1 region (which includes Erzurum, Erzincan, and Bayburt provinces). These breakpoints primarily occurred during the 1990s and early 2000s. Across all regions, temperatures exhibited varying degrees of increase. The most significant temperature rise was observed in the TRB2 region (Van, Muş, Bitlis, and Hakkari), while the smallest increase occurred in the TR81 region (Zonguldak, Karabük, and Bartın). No structural breakpoints were identified in precipitation levels, suggesting that the pronounced changes in temperature have not yet been mirrored in precipitation patterns. However, when precipitation trends were analyzed relative to the years in which temperature breakpoints occurred, notable regional variations in precipitation amounts were observed. The effects of urbanization and industrialization on temperature change were also examined. The analysis revealed a statistically significant relationship between temperature change and urbanization, but no significant relationship with industrialization.20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren bilimsel kanıtlar, iklim değişikliğini geri dönüşü olmayan ve ciddi bir küresel sorun olarak kesin bir şekilde ortaya koymuş, bu da konuyla ilgili çalışmaların sayısında istikrarlı bir artışa yol açmıştır. Sıcaklık ve yağış, iklim değişikliğinin iki temel göstergesidir. Bu çalışma, Türkiye’nin NUTS-2 bölgelerinde iklim değişikliğinin varlığını, bu iki değişkende uzun vadeli eğilimleri inceleyerek araştırmaktadır. 1950-2021 dönemini kapsayan veriler, Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün istasyon bazlı kayıtlarından elde edilmiştir. Veriler Düzey-2 bölgeleri itibarıyla hesaplanmış ve sıcaklık ile yağış desenlerinde önemli değişimlerin Erzincan ve Bayburt illerini içerir) hariç, 26 bölgeden 25’inde ortalama sıcaklıkta yapısal kırılma noktaları tespit etmiştir. Bu kırılma noktaları ağırlıklı olarak 1990’lar ve 2000’lerin başında meydana gelmiştir. Tüm bölgelerde sıcaklıklar farklı derecelerde artış göstermiştir. En belirgin sıcaklık artışı TRB2 bölgesinde (Van, Muş, Bitlis ve Hakkari) gözlenirken, en küçük artış TR81 bölgesinde (Zonguldak, Karabük ve Bartın) kaydedilmiştir. Yağış seviyelerinde yapısal kırılma noktaları tespit edilmemiş, bu da sıcaklıkta görülen belirgin değişimlerin henüz yağış desenlerinde karşılık bulmadığını göstermektedir. Ancak, yağış eğilimleri sıcaklık kırılma noktalarının meydana geldiği yıllara göre analiz edildiğinde, yağış miktarında dikkat çekici bölgesel farklılıklar gözlenmiştir. Kentleşme ve sanayileşmenin sıcaklık değişimi üzerindeki etkileri de incelenmiştir. Analiz, sıcaklık değişimi ile kentleşme arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymuş, ancak sanayileşme ile anlamlı bir ilişki bulunmamıştır.