Yüksek Lisans Tezleri

Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/20.500.14411/23

Browse

Filters

2024 - 20255

Settings

Department: search.filters.department.Fen Bilimleri Enstitüsü / Yazılım Mühendisliği Ana Bilim DalıSubject: search.filters.subject.Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrol

Search Results

Now showing 1 - 5 of 5
  • Master Thesis
    İnternet Nesneleri (IoT) Ortamında Makine Öğrenmesi Kullanılarak Saldırı Tespiti: Ton-ıot Veri Seti İle Ağ Katmanına Odaklanma
    (2025) Alawneh, Ahmad; Koyuncu, Murat
    Nesnelerin İnterneti (IoT), modern ağ sistemlerini dönüştürürken, çeşitli ve kaynak kısıtlı mimarisi nedeniyle önemli güvenlik risklerini de ortaya çıkarmıştır. Geleneksel Saldırı Tespit Sistemleri (IDS), özellikle ağ katmanında IoT tehditlerinin gelişen özelliklerini yeterince karşılayamamaktadır. Bu tez, ToN-IoT veri kümesi için özel olarak tasarlanmış, özellik-iyileştirmeli makine öğrenimine dayalı bir Ağ Saldırı Tespit Sistemi (NIDS) sunmaktadır. Önerilen çok aşamalı çerçeve, boyutluluğu azaltmak, fazlalığı gidermek ve gerçek zamanlı performansı iyileştirmek amacıyla istatistiksel (Pearson, Spearman, Ki-Kare) ve gömülü (Random Forest) öznitelik seçimi yöntemlerini bütünleştirmektedir. İkili ve çok sınıflı saldırı tespiti görevleri için Lojistik Regresyon, En Yakın Komşular (KNN), Karar Ağacı, Rastgele Orman (RF), Gauss Naive Bayes, Yapay Sinir Ağları (ANN), XGBoost, Gradient Boosting, AdaBoost ve ExtraTrees dâhil olmak üzere geniş bir sınıflandırıcı kümesi üzerinde kapsamlı karşılaştırmalar gerçekleştirilmiştir. Değerlendirme metrikleri F1-skoru, AUC, MCC ve çıkarım gecikmesini içermektedir. Bulgular, özellik seçiminin verimli sınıflandırıcılarla entegrasyonunun tespit doğruluğunu ve kaynak kısıtlı ortamlardaki operasyonel uygulanabilirliği önemli ölçüde artırdığını göstermektedir. Bu tez, IoT güvenlik uzmanları için çoğaltılabilir bir çerçeve ve pratik içgörüler sunarak sınıflandırıcı karmaşıklığı, yorumlanabilirlik ve gerçek zamanlı uygulanabilirlik arasındaki dengeyi vurgular. Elde edilen sonuçlar, ölçeklenebilir ve gelişmiş IoT güvenlik mimarileri için pragmatik bir temel sağlamaktadır.
  • Master Thesis
    Hayat-Benzeri Hücresel Özdevinirler Ortamında Oynanan Mahkumun İkilemi Oyununda İş Birliğinin Teşvikine Yönelik Bir İnceleme
    (2025) Dumanlı, Arif Eren; Kılıç, Hürevren
    Bu tez, klasik Mahkumun İkilemi oyununun kural-tabanlı Hayat-Benzeri hücresel özdevinirler ortamlarına yerleştirilmesi yoluyla, mekansal olarak yapılandırılmış popülasyonlarda iş birliği davranışının ortaya çıkışını ve sürdürülebilirliğini incelemektedir. Bu yerleştirme amacıyla, hücresel özdevinirlerin doğum ve hayatta kalma kurallarını (B ve S ile gösterilir) ajanların iş birliği ya da ihaneti tercih etmesine bağlayan bir simülasyon çerçevesi GameMaker motoru kullanılarak geliştirilmiştir. Ajanlar, toroidal bir ızgara üzerinde sekiz komşusuyla (Moore komşuları) etkileşir, Mahkumun İkilemi matrisine göre kazanç elde eder ve stratejilerini üç güncelleme moduna göre değiştirirler: gerekirci (Normal), kanonik Fermi kuralıyla stokastik taklit (Stochastic) ve benzer kümülatif ödemelere sahip komşulara yönelen Stokastik Plato varyantı (Stochastic Plateau). Farklı B/S kuralları incelenerek yerel güncellemelerin ve özdevinir kuralların mekansal iş birliği desenleri ile ortalama iş birliği üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Sonuçlar, dikkatle seçilen gerekirci Hayat-Benzeri kurallarla uygulanan stokastik güncellemelerin, yalnızca gerekirci dinamiklere kıyasla iş birliğini artırabildiğini göstermektedir. Özellikle Stokastik Plato modu, daha geniş parametre aralıklarında dayanıklı iş birliği kümeleri üretmektedir. Bu bulgular, uyarlanabilir sistemlerde iş birliğini teşvik eden yerel dinamikler ve kazanç odaklı stokastik güncellemeler hakkında yeni içgörüler sunmaktadır.
  • Master Thesis
    Uygulama Programlama Arayüzü Dokümantasyonunun Sürekliliğinin Sağlanması
    (2025) Moghommahie, Constant Fotie; Nazlıoğlu, Selma
    Modern yazılım geliştirmede, özellikle projeler hızla ölçeklenip geliştikçe, güncel ve doğru Uygulama Geliştirim Arayüzü (UGA) dokümantasyonunun sürekliliğinin sağlanması hali hazırda bir problemdir. Genellikle el ile veya yarı otomatik olan geleneksel UGA dokümantasyon yöntemleri, sık kod değişikliklerine ayak uydurmakta zorlanır ve bu da güncel olmayan, tutarsız ve güvenilmez bir dokümantasyona yol açar. Bu verimsizlik işbirliğini engellemekte, geliştirici üretkenliğini azaltmakta ve yazılım projelerinin genel kalitesini etkilemektedir. Bu zorluğun üstesinden gelmek için bu tez, Sürekli Entegrasyon/Sürekli Dağıtım (SE/SD) ilkelerinden esinlenerek Sürekli UGA Dokümantasyonu elde etmek için kapsamlı bir metodoloji sunmaktadır. Bu yaklaşımın merkezinde, son teknoloji ürünü Büyük Dil Modelleri (BDM), özellikle de kaynak kodu ve ilgili OpenAPI spesifikasyonlarını içeren seçilmiş bir alana özgü veri kümesi üzerinde ince ayar yapılmış olan Llama3.1-8B kullanılmaktadır. Bu ince ayar, modelin doğrudan kaynak kodundan doğru ve ayrıntılı GA belgeleri üretmesini ve gelişen proje eserleriyle uyum sağlamasını sağlar. Bu çalışma ile üç katkı verilmektedir. İlk olarak, dokümantasyon için gereken manuel çabayı azaltmayı amaçlayan doğru ve kaliteli OpenAPI spesifikasyonları üretebilen ince ayarlı bir BDM geliştirilmiştir. İkinci olarak, otomatik UGA dokümantasyon araştırmalarını ilerletmek için değerli bir kaynak sağlayan, kaynak kodu ve UGA spesifikasyonlarından oluşan bir veri kümesi sunulmuştur. Üçüncü olarak, sürüm kontrol sistemleri ve SE/SD hatlarıyla sorunsuz bir şekilde entegre olan bir komut satırı aracı olan LANADOC uygulaması, metodolojiyi işler hale getirmekte ve otomatik dokümantasyonun gerçek dünya iş akışlarında pratik uygulamasını desteklemektedir. Değerlendirme sonuçları, önerilen metodolojinin minimum geliştirici müdahalesi ile güncel, kaliteli dokümantasyonun sürekliliğnin sağlanmasındaki başarımı doğrular niteliktedir. Bu araştırma, Büyük Dil Modelleri, seçilmiş veri kümeleri ve otomasyon araçlarını modern yazılım mühendisliği uygulamalarında birleştirmenin dönüştürücü potansiyelini vurgulamakta ve sürekli dokümantasyon yöntem ve araçlarının ilerlemesine katkıda bulunmaktadır.
  • Master Thesis
    Metaverse Teknolojilerinin Diş Hekimliğinde Temporomandibular Eklem Eğitimi Üzerine Etkisi
    (2024) Kızılkaya, Servet Burak; Topallı, Damla
    Temporomandibular Eklem (TME), konuşma ve çiğneme aktiviteleri için hayati önem taşıyan, ağız ve diş hastalıklarının tedavisinde önemli olan karmaşık bir yapıdır. Radyologlar, diş hekimleri ve ortodontistler TME ile ilgileniyor. Ancak karmaşık yapısı nedeniyle diş hekimlerinin hastaların TME davranışlarını görselleştirmesi ve anlaması zor olabilir. Eklem diski, mandibular ve temporal eklem kemikleri arasındaki menteşelenme ve kayma hareketlerini kolaylaştıran TME'nin önemli bir bileşenidir. Karmaşık anatomik bileşenler ve ilgili ilişkiler nedeniyle TME sorunlarının teşhis edilmesi zordur. TME yapılarının ve hareketlerinin görselleştirilmesi, bunları öğrenirken zorlayıcı olabilir. Diş hekimliği öğrencilerine etkili bir öğrenme deneyimi sağlamada geleneksel diş hekimliği eğitim yöntemlerinin yeterli olamayabileceği görülmektedir. Bu tezde, insan TME'sinin anatomik yapılarını 3 boyutlu sanal ortamda simüle eden bir öğretim sistemi oluşturarak bu konuyu ele almayı amaçlayan bir çalışmadır. Bu çalışmada simülasyonlar, TME'nin karmaşıklıklarının anlaşılmasını potansiyel olarak kolaylaştırabilecek bir metavers kullanıcı arayüzüne sahip VR gözlükleri aracılığıyla sunulmaktadır. Bu çalışmada TME davranışlarını simüle etmek için insan vücudu bileşenleri kullanılarak sanal bir model geliştirilmiştir. Çalışma, amaçlanan sanal model özellikleri ve kullanıcı etkileşimleri de dahil olmak üzere, inşa edilen sistemin özelliklerini açıklamaktadır. Çalışma, sanal simülasyon modeli, diğer öğrenciler ve eğitmenlerle olan etkileşimleri de dahil olmak üzere, Metaverse tabanlı sınıftaki öğretmen ve öğrenci kullanıcılarının deneyimlerini detaylandırmaktadır. Bu çalışmada, TME kurslarına metaveri ile zenginleştirilmiş bir eğitim ortamı sağlamak için senkronize veya senkronize olmayan öğrenme modellerini kullanan ilk durumdur. Çalışmanın bulguları gelecekte sanal gerçeklik ve meta veri etkileşimlerini birleştiren sınıfların etkili bir şekilde planlanması için bir model sağlıyor. Sonuçlar, öğrencilerin TME'nin işlevlerini çeşitli bakış açıları ve açılardan deneyimlemelerine ve gözlemlemelerine olanak tanıyan, üç boyutlu sanal ortamlarda gelişmiş TME anatomik yapısı ve fonksiyonel simülasyon için metaverse teknolojilerinin geliştirilebileceği fikrini desteklemektedir. Aynı zamanda tek bir sanal sınıfta, simüle edilmiş sanal yapılar üzerinde işbirliği yapmalarına ve dünyanın dört bir yanından akranları ve profesyonellerle tartışmalar yapmalarına olanak tanır. Anahtar Kelimeler: Çene Eklemi, Metaverse, Sanal Gerçeklik, Dişçilik Eğitimi.
  • Master Thesis
    Karar Verme ile Dijital Güven Arasındaki İlişkinin İncelenmesi
    (2024) Türksoy, Bengisu; Toker, Sacip
    Dijital çağın gelişimiyle birlikte, insanların online platformlarda duydukları güven, her zamankinden daha kritik bir role ev sahipliği yapmaktadır. Bu bağlamda, insan duygularının ve teknolojinin entegrasyonunun bir sonucu olarak ortaya çıkan 'digital trust' kavramı, günümüzde büyük bir öneme sahiptir ve bireylerin karar alma yetenekleri de kritik bir rol oynamaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, karar alma ile dijital güven arasındaki ilişkinin etkisini incelemektir. Detaylı olarak, Sosyal Teknolojik Merdiven seviyelerine dayanarak, karar alma ile dijital güven arasında bir ilişkinin olup olmadığı araştırılmıştır. Ayrıca, endüstri sektörlerine dayanarak, karar alma ile dijital güven arasında bir ilişkinin olup olmadığı incelenmiştir. Son olarak, endüstri sektörlerinde cinsiyetle ilişkilendirilerek, karar alma ile dijital güven arasındaki ilişki incelenmiştir. Çalışmada incelenen veriler, dijital güven seviyelerini ölçmek için kullanılan e-Güven Anketi aracılığıyla 36 farklı ülkede 5329 katılımcıdan elde edilmiştir. Bu anket, dijital güven düzeyini değerlendirmek amacıyla on farklı bileşeni içermektedir ve katılımcılara üç seviye altında sorular yöneltilmiştir. Toplanan verileri incelemek ve karar alma ile dijital güven boyutları arasındaki ilişkiyi değerlendirmek için Spearman'ın korelasyon katsayısı kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre, bilinçaltı düşünme ve hızlı kararlar gibi karar alma bileşenleri ile dijital arasında güçlü bir ilişki olduğu ortaya çıkmıştır. Bunun yanı sıra, sezgisel karar alma ile dijital güven düzeyi arasında anlamlı bir ilişki olduğu ve bireylerin Sosyal Teknolojik Merdiven üzerindeki rollerinin, dijital güven seviyelerini etkilediği gözlemlenmiştir.