Turistik destinasyon değerlendirmesinde çok kriterli karar verme yaklaşımı: Ankara'da bir uygulama

Abstract

Turizm sektörüne olan ilgi son yıllarda artış göstermektedir. Turistik destinasyon, turistlerin ziyaret ettikleri yer olarak tanımlanmaktadır. Bu çalışmada, belirlenen kriterlere göre çok kriterli karar verme yöntemlerini kullanarak Türkiye'nin başkenti olan Ankara ilinin turistik destinasyonlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Turistik destinasyonların değerlendirilmesinde kullanılan 6 adet kriter ve Ankara'da bulunan 19 alternatif turistik destinasyon literatür taraması ve turizm uzmanlarının değerlendirmeleriyle belirlenmiştir. Alternatiflerin değerlendirilmesinde Google yorumları, ziyaretçi puanları ve resmi giriş ücreti verileri de dikkate alınmıştır. Kriterler; turist popülaritesi, ziyaretçi memnuniyeti, görsel çekicilik ve estetik değer, turist yoğunluğu yönetimi, giriş ücreti ve temsil edilebilirlik/benzersizliktir. Kriterlerin ağırlıkları AHP yöntemi kullanılarak hesaplanmış, ikili karşılaştırmaların tutarlılığı hesaplanan CR değeri ile doğrulanmış, daha sonra alternatiflerin değerlendirilmesi ve sıralanması için TOPSIS ve VIKOR yöntemleri uygulanmış ve son olarak bu yöntemlerin sonuçları karşılaştırılmıştır. Karar vericinin tercihlerine göre nihai sıralamanın duyarlılığını incelemek için VIKOR yönteminde duyarlılık analizi yapılmıştır. AHP yöntemine göre en önemli kriter ziyaretçi memnuniyeti olarak belirlenmiştir. Görsel çekicilik ve estetik, turist yoğunluğu yönetimi ve temsil edilebilirlik kriterleri ikinci sırada yer alırken, turist popülerliği ve giriş ücreti son sırada yer almıştır. Anıtkabir ve Atakule, TOPSIS ve VIKOR yöntemlerinde ilk iki sırada yer almıştır. Kuğulu Park, VIKOR yöntemindeki q=1 senaryosu hariç, her iki yöntemde de üçüncü sırada yer almıştır. Hem VIKOR hem de TOPSIS yöntemlerinde, daha yüksek sıralamalı alternatifler daha tutarlı, ancak orta ve daha düşük sıralamalı alternatifler yönteme ve karar vericinin tercihlerine bağlı olarak değişiyordu. TOPSIS, kriterler arasında telafiye izin verirken, VIKOR kriterlerde yüksek düzeydeki zayıflıkları cezalandırmıştır.

In recent years, there has been a surge in interest in the tourism industry. A tourist destination is referred to as a location that welcomes tourists. This study aims to evaluate the tourist destinations of Ankara, the capital of Turkey, using multi-criteria decision-making methods, according to the determined criteria. 6 criteria for evaluation and 19 alternative tourist destinations in Ankara were identified through a literature review and expert assessments. Google reviews, visitor ratings, and official entry fee data were also considered when evaluating alternatives. The criteria were: tourist popularity, visitor satisfaction, visual attractiveness and aesthetic value, tourist density management, entrance fee, and representativeness/uniqueness. Weights of criteria were calculated using the AHP method, and the consistency of pairwise comparisons was verified using the calculated CR value. Then the TOPSIS and VIKOR methods were applied to evaluate and rank the alternatives, and finally, the results of these methods were compared. A sensitivity analysis was conducted using the VIKOR approach to determine how sensitive the final ranking is to the decision-maker's preferences. According to the AHP method, visitor satisfaction was determined to be the most crucial criterion. Visual attractiveness and aesthetic, tourist density management, and representativeness criteria ranked second, while tourist popularity and entrance fee ranked last. Anıtkabir and Atakule ranked first and second, respectively, in both the TOPSIS and VIKOR methods. Kuğulu Park ranked third in both methods, except for the q=1 scenario in the VIKOR method. In both the VIKOR and TOPSIS methods, higher-ranking alternatives were more consistent, whereas middle- and lower-ranking alternatives varied depending on the method and decision-maker's preferences. TOPSIS allowed for compensation between criteria, while VIKOR penalized high weaknesses in the criteria.