Sesi Çevirmek: Just So Stories Eserinin Türkçe Çevirileri Üzerine bir Çalışma

Abstract

Çocuk yazının kendine has özellikleri, bu alandaki çeviri sürecinde karşılaşılacak belirli zorlukları da beraberinde getirmektedir. Çevirinin diğer alanlarında olduğu gibi, bu alandaki sorunların çözümü için de çevirmenin yaratıcılığına gerek duyulmaktadır. Çocuk kitaplarının en önde gelen özelliklerinden biri de pek çoğunun sesli okunmak üzere kaleme alınmış olmasıdır. Bu bağlamda, söz konusu edebi türde çevirmenin değişmeceli dilin bir parçası olan ses etkilerine yoğunlaşması beklenmektedir. İngiliz şair ve yazar Rudyard Kipling’in ünlü eseri Just So Stories, çocuk yazının bu özelliği için başarılı bir örnek oluşturmakta olup, eserin Türkçe çevirileri de, çeviride karşılaşılan zorlukların analiz edilmesi bakımından pek çok imkan sunmaktadır. Yazarın şairane edebi tarzının, Kipling’in bizzat kendi çocukları için yazdığı ve onlara okuduğu hikayelerin derlemesinden oluşan bu eser üzerindeki yansımaları, “sesli-okuma” özelliklerini, söz konusu eserin ana motifi haline getirme- ktedir. Eser, Türkçe’ye Begüm Kovulmaz tarafından 2007 yılında İşte Öyle Hikayeler ve Rojda Yıldırım tarafından 2012 yılında Kipling’den Çocuklar için Öyküler isimleriyle kazandırılmıştır. Bu çalışma, söz konusu iki farklı Türkçe çevirinin ses etkileri bakımının analiz edilmesini ve karşılaştırılmasını hedefle- mektedir. Ses etkileri tekrarlama, aliterasyon, kafiye, yankı-sözcükler ve diğer seslerden oluşan beş farklı başlık altında incelenmiştir. Newmark (1988) tarafından ses etkilerinin çevirisine özel olarak önerilen çeviri stratejileri, mevcut çalışmadaki çevirmenler tarafından uygulanan stratejilerin incelen- mesi ve karşılaştırılmasında temel oluşturmuştur. Çevirilerde kullanılan söz konusu stratejiler, kaynak metnin estetik mi yoksa anlatımsal amacının mı korunduğunu belirlemek amacıyla incelenmiştir. Seçilen çeviri bölümleri üzerinde gerçekleştirilen incelemeye göre, yerine koyma stratejisinin en çok uygulanan çeviri yöntemi olduğu tespit edilmiştir. Buna göre, Kovulmaz’ın çevirisi kaynak metnin es- tetik işlevi üzerinde dururken, Yıldırım’ın çevirisi daha çok kaynak metnin anlatımsal işlevi odaklıdır. Bu çalışmanın, özelde ses etkilerinin çevirisi, genelde ise değişmeceli dil özelikleri gösteren eserlerin çevirisine ilişkin tartışmalara katkı sunacağına inanılmaktadır.Unique characteristics of children’s literature bring along specific challenges to translation pro-cess. This field, just as other fields of translation, requires creativity of translator for the solutionof such challenges. One of the most remarkable characteristics of children’s books is that they aremostly written to be read aloud. Therefore, a translator needs to focus on sound effects being a partof figurative language in this genre. English poet and author Rudyard Kipling’s renowned work JustSo Stories is a good example for this feature of children’s literature. Repercussions of the author’spoetic style on this work, which is the collection of the stories written and read aloud by Kiplinghimself for his children, make read-aloud characteristics the most outstanding leitmotiv of the book.In addition, Turkish translations of the book offer a good deal of chances to analyze translation chal-lenges. The book was translated into Turkish by Begüm Kovulmaz with title İşte Öyle Hikayeler in 2007and Rojda Yıldırım with title Kipling’den Çocuklar için Öyküler in 2012. This study aims to analyze andcompare these two Turkish translations with a specific focus on the sound effects divided under fivecategories; being repetition, alliteration, rhyme, onomatopoeic words and other sounds. The transla-tion strategies offered by Newmark (1988) in specific to sound effects laid ground for the analysisand comparison of the strategies applied in the translations in question. The strategies were investi-gated to reveal whether the aesthetic or expressive purpose of the source text was preserved in thetranslations. According to the analysis conducted on the selected parts of the translations, substitu-tion was found to be the most commonly applied strategy and it was found that Kovulmaz has morefocus on the aesthetic function of the source text while the translation of Yıldırım had more focus onthe expressive function. This study is believed to bring contribution to the discussions regarding thetranslation of sound effects in specific and figurative language in general.