Alternatif Bir Vidinli Hüseyin Tevfik Paşa Portresi

Abstract

19. Yüzyıl Osmanlı modernleşmesi ifadesi genel anlamıyla hem gelenekselliği hem de bazen fazlasıyla temkinli bir geçmişi geride bırakmayı ifade eder. Bu ikiliğin en dikkat çekici tarafı II. Mahmud (1785-1839) döneminden itibaren eski ve yeninin Osmanlılara has şekliyle “birlikte” götürülmeye çalışılmasıydı. Bu çaba farklı bir açıdan enerji ve zaman kaybı algısı yaratıyor olsa da diğer yandan o zamanlarda yaşamış önemli kişilerin çabalarını güçlü bir farkındalık düzeyinde algılayışın yolunu açmaktadır. Yenilginin ve yenilenmenin kol kola yürüdüğü “imparatorluğun en uzun yüzyılı” her bakımdan geniş bir perspektiften yorumlanmaya ihtiyaç duyar. Bu geniş perspektif ise askeriyeyi, bürokrasiyi ve bilimi temel alır. Bu temellerin isminde birleştiği tarihi kişiliklerden en önemlilerinden birisi Vidinli Tevfik Bey’dir. Farklı zaman dilimlerinde ve görevlerde “Vidinli Tevfik Paşa, General Hüseyin Tevfik, Tevfik Paşa, Müşir (Mareşal) Vidinli Hüseyin Tevfik Paşa” isimleriyle anılacak olan bu isim, Osmanlıların ünü dışarıya taşmış en önemli matematikçisidir. Uluslararası matematik camiasında ilk İngilizce cebir kitabının yazarı olarak kabul görür. Aynı zamanda askeri ve sivil bürokratik görevler üstlenmiştir. Bu görevleri icra ederken takındığı dürüst ve işini ciddiye alır tavrı göreve gittiği yabancı devletlerin temsilcileri tarafından yaşamında ve ölümünden sonra takdir edilirken; onun doğru bildiğini devletinin yararına uygulaması her zaman takdir görmediği gibi uzun vadede de görevinden azline giden sürecin domino etkisini oluşturmuştur. Çalışmamızda eldeki pek az kaynakla adeta birbirini tekrarlayan bir görünümde olan Matematik veTarih çalışmalarından farklı olarak Paşa’nın kişiliği, anılarda bıraktığı izler ve yararlılıkları birincil ve ikincil kaynaklar irdelenerek incelenecektir. Bir psikolojik analiz amacı gütmeyen çalışmamızda, Vidinli Tevfik’in içerde ve dışarda yarattığı etki ve çizdiği imajla birlikte onun kişiliğinde dönemin Osmanlı bilim ve devlet adamlarının modernleşme çabalarının anlaşılmasına çalışılacaktır. Böylece alanda çalışmaya hazırlanan araştırmacılar için gerçekçi bir portre oluşturulması ve gelecek çalışmaların yorumlayış temellerine fayda sağlanması hedeflenmektedir.