İktidar, Üretim ve Deneyimin Kesişiminde Kentsel Mekânın Dönüşümü

Abstract

Bu çalışma, modern ve postmodern düşüncede mekân kavramının geçirdiği dönüşümü, Michel Foucault, Henri Lefebvre ve Edward Soja’nın kuramsal yaklaşımları üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Yirminci yüzyılın ikinci yarısında özellikle eleştirel sosyal kuram içinde yaşanan ve mekânsal dönüş (spatial turn) olarak adlandırılan kavramsal kırılma, mekânın fiziksel ya da nötr bir zemin olmanın ötesinde, iktidar ilişkilerinin, toplumsal üretim süreçlerinin ve öznel deneyimin kesişiminde kurulan dinamik bir yapı olduğunu ortaya koymuştur. Makale, söz konusu kırılmayı üç temel eksende incelemektedir: Foucault’nun mekânı disiplin, gözetim ve heterotopya kavramlarıyla iktidar ilişkileri içinde konumlandırması; Lefebvre’in mekânın toplumsal üretimi kuramı ve mekânsal üçlü (algılanan, tasarlanan ve yaşanan mekân) üzerinden geliştirdiği eleştirel coğrafya; ve Soja’nın, Lefebvre'i postmodern bir yaklaşımla yeniden okuyarak geliştirdiği ‘üçüncü mekân’ (thirdspace) ve postmetropolis kavramsallaştırmaları. Bu yaklaşımların bir arada ele alınması, mekânın çok katmanlı doğasını çözümlemek adına tamamlayıcı bir çerçeve sunmakta; mekân çalışmalarının iktidar, üretim ve deneyim eksenlerinde disiplinlerarası bir bakış açısıyla yeniden değerlendirilmesine olanak tanımaktadır.