Duygudurum durumlarının termal hissiyata etkisini belirlemek için kapsamlı analiz

Abstract

Traditional thermal comfort models, such as Fanger's PMV/PPD, are largely based on physical and physiological parameters. While adaptive thermal comfort models acknowledge behavioural adjustments, the role of psychological factors—the 'state of mind'—remains a significant gap in the literature. This doctoral thesis provides a comprehensive analysis to investigate, quantify, and model the complex effects of current mood states on human thermal sensation. This research employed a multi-step approach, beginning with field studies conducted in Türkiye. First, using Monte Carlo simulation, it was demonstrated that mood state, which is measured by the Profile of Mood States (POMS) questionnaire, has a crucial effect on thermal sensation. Vigor and Depression were identified as the most influential subscales, capable of affecting the absolute difference between perceived and predicted thermal sensation by up to 0.31 and 0.30, respectively. Based on this finding, a novel comfort temperature model incorporating participant psychology was developed. In this model, the results revealed that students who are pessimistic and optimistic need a lower comfort temperature than occupants feeling a neutral mood. Subsequent stages, also focusing on the data from Türkiye, investigated the underlying mechanisms of this relationship. Mediation analysis revealed the latent role of 'Confusion' in mediating the effects of 'Depression' and 'Vigor'. 'Confusion' was found to partially mediate the effect of 'Depression' in males (indirect-to-total effect ratio: 38.44%) and 'Vigor' (indirect-to-total effect ratio: 8.92%) in females, highlighting the necessity of accounting for indirect psychological effects in thermal perception models. Finally, expanding the scope, data from experiments in both Türkiye and Switzerland were used. Exploratory factor analysis using principal component analysis as the extraction method and confirmatory factor analysis were employed to create four reliable and validated short-form POMS tools tailored for Türkiye, Switzerland, combined, and thermal-discomfort-specific contexts. These findings strongly advocate for the integration of psychological parameters in the development of future occupant-centred personalized thermal comfort systems.

Geleneksel ısıl konfor modelleri (örneğin Fanger'in PMV/PPD modeli), büyük ölçüde fiziksel ve fizyolojik parametrelere dayanmaktadır. Uyarlanabilir ısıl konfor modelleri davranışsal düzenlemeleri kabul etse bile, psikolojik faktörlerin –yani 'zihin durumunun'– rolü, literatürde önemli bir boşluk olarak kalmaya devam etmektedir. Bu doktora tezi, mevcut duygu durumlarının insan ısıl algısı üzerindeki karmaşık etkilerini araştırmak, nicelemek ve modellemek için kapsamlı bir analiz sunmaktadır. Bu araştırma, öncelikle Türkiye'de yürütülen saha çalışmalarıyla başlayan çok adımlı bir yaklaşım benimsemiştir. İlk olarak, Monte Carlo simülasyonu kullanılarak, Duygu Durumları Profili (POMS) anketi ile ölçülen duygu durumunun ısıl algı üzerinde çok önemli bir etkiye sahip olduğu gösterilmiştir. 'Dinçlik-Aktiflik' ve 'Depresyon', algılanan ve tahmin edilen ısıl algı arasındaki mutlak farkı sırasıyla 0.31 ve 0.30'a kadar etkileyebilen en etkili alt ölçekler olarak tanımlanmıştır. Daha sonra, bu bulguya dayanarak, katılımcı psikolojisini içeren yeni bir konfor sıcaklığı modeli geliştirilmiştir. Bu modelde, karamsar ve iyimser olan öğrencilerin, nötr bir duygu durumu hisseden katılımcılara göre daha düşük bir konfor sıcaklığına ihtiyaç duyduğu ortaya konmuştur. Yine Türkiye'den elde edilen verilere odaklanan sonraki aşamalar, bu ilişkinin altında yatan mekanizmaları incelemiştir. Aracılık analizi, 'Saşkınlık-Şaşırmışlık', 'Depresyon' ve 'Dinçlik-Aktiflik' üzerindeki etkilerine aracılık etmedeki gizli rolünü ortaya koymuştur. ''Saşkınlık-Şaşırmışlık', erkeklerde 'Depresyon'un (dolaylı-toplam etki oranı: %38,44) ve kadınlarda 'Dinçlik-Aktiflik'in (dolaylı-toplam etki oranı: %8,92) etkisine kısmen aracılık ettiği bulunmuş; bu da ısıl algı modellerinde dolaylı psikolojik etkilerin hesaba katılmasının gerekliliğini vurgulamıştır. Son olarak, kapsam genişletilerek hem Türkiye hem de İsviçre'deki deneylerden elde edilen veriler kullanılmıştır. Bileşen çıkarma yöntemi olarak Ana Bileşenler Analizi (PCA) kullanan Açıklayıcı Faktör Analizi (EFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (CFA) uygulanarak; Türkiye, İsviçre, birleşik ve ısıl konforsuzluk durumlarına özgü, güvenilir ve geçerliliği kanıtlanmış dört adet kısa POMS aracı oluşturulmuştur. Bu bulgular, gelecekteki kullanıcı merkezli kişiselleştirilmiş ısıl konfor sistemlerinin geliştirilmesinde psikolojik parametrelerin entegre edilmesini güçlü bir şekilde savunmaktadır.